Açığa satış, yatırımcının sahip olmadığı bir sermaye piyasası aracını belirli kurallar çerçevesinde satması ve daha sonra geri alarak teslim yükümlülüğünü yerine getirmesine dayanan işlem türüdür. Genellikle fiyat düşüşü beklentisiyle ilişkilendirilir. Ancak fiyatın yükselmesi durumunda açığa satış pozisyonunda zarar oluşabilir ve bu zarar teorik olarak başlangıçtaki satış tutarını aşabilir.
Normal hisse senedi alımında yatırımcı önce payı satın alır, ardından uygun gördüğü zamanda satabilir. Açığa satışta ise işlem sırası farklıdır.
AÇIĞA SATIŞ NASIL YAPILIR?
Açığa satış işlemlerinde yatırımcı, ilgili düzenlemeler çerçevesinde sahip olmadığı payları satar. İşlemin teslim yükümlülüğü, menkul kıymet ödünç alma gibi uygun mekanizmalarla karşılanabilir.
Satıştan sonra yatırımcının açık pozisyonunu kapatmak için ilgili payları geri alması gerekir.
Geri alış fiyatı satış fiyatından düşükse, işlem maliyetleri hariç tutulduğunda fiyat farkından kazanç oluşabilir.
AÇIĞA SATIŞTA KAZANÇ NASIL HESAPLANIR?
Bir yatırımcının varsayımsal olarak 100 adet hisseyi 100 liradan açığa sattığını düşünelim.
Toplam satış tutarı 10 bin liradır.
Hisse fiyatı 80 liraya gerilediğinde yatırımcı 100 adet hisseyi 8 bin liraya geri alırsa işlem maliyetleri öncesinde 2 bin lira fiyat farkı oluşur.
Ancak ödünç alma ücretleri, finansman giderleri ve diğer işlem maliyetleri nihai sonucu değiştirebilir.
HİSSE FİYATI YÜKSELİRSE NE OLUR?
Aynı örnekte hisse senedi fiyatının 120 liraya yükseldiğini varsayalım.
Yatırımcının 100 adet hisseyi geri almak için 12 bin lira ödemesi gerekir. Bu durumda işlem maliyetleri öncesinde 2 bin lira zarar oluşur.
Hisse fiyatının teorik olarak yükselmesinin belirli bir üst sınırı bulunmadığından açığa satış işlemlerindeki potansiyel zarar da teorik olarak sınırsız olabilir.
AÇIĞA SATIŞ İLE NORMAL SATIŞ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Normal satışta yatırımcı genellikle sahip olduğu payları elden çıkarır.
Açığa satışta ise yatırımcı sahip olmadığı paylar üzerinde satış işlemi gerçekleştirir ve ilgili yükümlülükleri daha sonra karşılar.
Bu nedenle açığa satış, normal pay satışından farklı teminat, teslim ve işlem kurallarına tabi olabilir.
SHORT SQUEEZE NEDİR?
Short squeeze, açığa satış pozisyonu bulunan yatırımcıların yükselen fiyatlar karşısında pozisyonlarını kapatmak için pay satın almalarının fiyat artışını hızlandırabildiği durumdur.
Fiyat yükseldikçe bazı yatırımcıların geri alım yapması, talebi artırarak yeni fiyat hareketlerine neden olabilir.
Ancak her sert fiyat yükselişi short squeeze olarak değerlendirilemez.
TÜRKİYE'DE AÇIĞA SATIŞ NASIL DÜZENLENİR?
Türkiye'de açığa satış işlemleri Sermaye Piyasası Kurulu ve Borsa İstanbul düzenlemelerine tabidir.
İşlem yapılabilecek paylar, fiyat sınırlamaları, teminat koşulları ve dönemsel yasaklar ilgili kararlarla belirlenebilir.
Bu nedenle açığa satışın her hisse senedinde ve her dönemde aynı koşullarla yapılabildiği varsayılamaz.
Kaynak: Sermaye Piyasası Kurulu, Sermaye Piyasası Araçlarının Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç Alma ve Verme İşlemleri Hakkında Tebliğ; Borsa İstanbul, Pay Piyasası; SEC Investor.gov, Short Sales.