Türkiye'de 2003'ten 2026'ya kadar gerçekleştirilen özelleştirme uygulamalarının toplam büyüklüğü 65,6 milyar doları aştı. Türk Telekom'dan TÜPRAŞ'a, ERDEMİR'den PETKİM'e, TEKEL'den elektrik dağıtım şirketlerine kadar çok sayıda kamu varlığı bu dönemde özel sektöre devredildi. 1986'dan bu yana yapılan toplam 73,7 milyar dolarlık özelleştirmenin yaklaşık yüzde 89'u 2003 sonrasında gerçekleşti.
Türkiye'nin son çeyrek yüzyıldaki ekonomik dönüşümünün en önemli başlıklarından biri özelleştirmeler oldu.
Sanayi kuruluşlarından bankalara, telekomünikasyondan petrokimyaya, limanlardan elektrik dağıtım şirketlerine, enerji santrallerinden kamu arazilerine kadar çok sayıda varlığın mülkiyeti veya işletme hakkı özel sektöre geçti.
2026 yılı verileri, özelleştirme sürecinin ulaştığı boyutu da ortaya koydu.
1986 yılında başlayan özelleştirme uygulamalarının toplam tutarı 2026 itibarıyla 73 milyar 687 milyon dolara ulaştı.
Ancak bu tutarın çok büyük bölümü 2003 sonrasında gerçekleşti.
Yıllık özelleştirme rakamları üzerinden yapılan hesaplamaya göre, 2003-2026 döneminde gerçekleştirilen satış ve devirlerin toplam değeri yaklaşık 65 milyar 635 milyon dolar oldu.
Böylece Türkiye'nin yaklaşık 40 yıllık özelleştirme tarihinde elde edilen her 100 dolarlık gelirin yaklaşık 89 doları 2003 sonrasındaki dönemde gerçekleşti.
ÖZELLEŞTİRME DALGASI 2004'TEN SONRA HIZLANDI
2003 yılında gerçekleştirilen özelleştirmelerin toplam tutarı 187 milyon dolar seviyesindeydi.
2004'te rakam 1 milyar 283 milyon dolara çıktı. Aynı dönemde kamuya ait sanayi şirketleri, işletmeler, tesisler ve çeşitli kamu varlıklarının satışları hız kazandı.
Asıl büyük sıçrama ise 2005 ve 2006 yıllarında yaşandı.
2005 yılında özelleştirme tutarı 8 milyar 222 milyon dolara ulaşırken, 2006 yılında 8 milyar 96 milyon dolarlık satış ve devir gerçekleştirildi.
TÜRK TELEKOM'DA YÜZDE 55 HİSSE SATILDI
Dönemin en büyük özelleştirme işlemlerinden biri Türk Telekom'da gerçekleştirildi.
Şirketin yüzde 55 hissesi 6 milyar 550 milyon dolar bedelle özel sektöre devredildi.
Türkiye'nin telekomünikasyon altyapısının merkezindeki şirketin çoğunluk hissesinin devri, dönemin en yüksek bedelli özelleştirme işlemlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Türk Telekom'un ardından Türkiye'nin en büyük sanayi kuruluşları da özelleştirme programının merkezine yerleşti.
TÜPRAŞ'TA 4,14 MİLYAR DOLARLIK SATIŞ
Türkiye Petrol Rafinerileri AŞ'nin, yani TÜPRAŞ'ın yüzde 51 hissesi 2006 yılında 4 milyar 140 milyon dolar bedelle satıldı.
Türkiye'nin rafineri kapasitesinin büyük bölümünü bünyesinde barındıran şirket böylece özel sektör kontrolüne geçti.
Aynı dönemde demir-çelik sektörünün en büyük kuruluşlarından ERDEMİR'de de önemli bir hisse satışı gerçekleştirildi.
ERDEMİR'İN YÜZDE 46,12'Sİ 2,77 MİLYAR DOLARA DEVREDİLDİ
ERDEMİR'in yüzde 46,12 oranındaki hissesi 2 milyar 770 milyon dolar bedelle OYAK'a devredildi.
Böylece 2005 ve 2006 yılları, Türk Telekom, TÜPRAŞ ve ERDEMİR gibi Türkiye ekonomisinin en büyük şirketlerinin özelleştirme işlemleriyle öne çıktı.
HALKBANK HALKA ARZ EDİLDİ, LİMANLAR DEVREDİLDİ
Özelleştirme süreci 2007 yılında da devam etti.
Halkbank'ın yaklaşık dörtte biri halka arz edilirken, Mersin Limanı'nın işletme hakkı özel sektöre geçti.
Araç muayene istasyonlarının işletme hakkının devri de aynı dönemin dikkat çeken işlemlerinden biri oldu.
İstanbul'daki değerli kamu arazileri de özelleştirme programına dahil edildi. Zincirlikuyu'daki Karayolları arazisinin satışı dönemin en yüksek bedelli taşınmaz işlemleri arasında yer aldı.
PETKİM VE TEKEL SATIŞLARI
2008 yılında Türkiye'nin petrokimya sektöründeki en önemli kuruluşlarından PETKİM'in yüzde 51 hissesi 2 milyar 40 milyon dolar bedelle satıldı.
Aynı yıl TEKEL'in sigara üretim varlıkları da 1 milyar 720 milyon dolar karşılığında özel sektöre devredildi.
2008 yılındaki toplam özelleştirme tutarı 6 milyar 259 milyon dolara ulaştı.
SIRA ELEKTRİK DAĞITIM ŞİRKETLERİNE GELDİ
Büyük sanayi ve telekomünikasyon şirketlerinin ardından özelleştirme sürecinin ağırlık merkezi enerji sektörüne kaydı.
Türkiye'nin farklı bölgelerinde faaliyet gösteren elektrik dağıtım şirketlerinin işletme hakları ve hisseleri özel sektöre devredilmeye başlandı.
Başkent, Sakarya, Meram, Uludağ, Çamlıbel, Trakya, Boğaziçi, Gediz ve diğer bölgesel elektrik dağıtım şirketleri bu süreçte özelleştirildi.
Böylece elektrik dağıtım faaliyetlerinin büyük bölümü özel sektör tarafından yürütülmeye başlandı.
2013 ÖZELLEŞTİRMELERDE REKOR YIL OLDU
Türkiye'de özelleştirme gelirlerinin zirve yaptığı yıl 2013 oldu.
2013 yılında gerçekleştirilen satış ve devirlerin toplam büyüklüğü 12 milyar 486 milyon dolara ulaştı.
Bu rakam, özelleştirme uygulamalarının başladığı 1986 yılından bu yana tek bir yılda gerçekleştirilen en yüksek tutar olarak kayıtlara geçti.
2014 yılında da yüksek hacim devam etti. O yıl gerçekleştirilen özelleştirme işlemlerinin toplam değeri 6 milyar 266 milyon dolar oldu.
2003-2014 DÖNEMİNDE 56,8 MİLYAR DOLARLIK ÖZELLEŞTİRME
Rakamlar, özelleştirmelerin büyük bölümünün özellikle 2003-2014 arasındaki 12 yıllık dönemde yoğunlaştığını gösteriyor.
Bu dönemde yaklaşık 56,8 milyar dolarlık özelleştirme gerçekleştirildi.
Başka bir ifadeyle 2003-2026 dönemindeki 65,6 milyar dolarlık toplam özelleştirme tutarının yaklaşık yüzde 87'si ilk 12 yılda gerçekleşti.
2015'TEN SONRA HIZ KESİLDİ
2015 sonrasında ise özelleştirme gelirlerinde belirgin bir gerileme başladı.
2015 yılında yaklaşık 2 milyar dolar olan toplam tutar, 2016'da 1,29 milyar dolar, 2017'de 751 milyon dolar olarak gerçekleşti.
2018'de özelleştirme tutarı yeniden 1,36 milyar dolara yükselse de sonraki yıllarda sert şekilde geriledi.
2019 yılında 116 milyon dolar, 2020 yılında ise yalnızca 22 milyon dolarlık özelleştirme gerçekleştirildi.
BÜYÜK ŞİRKET SATIŞLARININ YERİNİ TAŞINMAZLAR ALDI
Son yıllarda özelleştirmelerin yapısı da değişti.
2000'li yıllarda Türk Telekom, TÜPRAŞ, ERDEMİR, PETKİM ve TEKEL gibi büyük şirketlerin hisse satışları ön plana çıkarken, sonraki dönemde elektrik dağıtım şirketleri, enerji tesisleri ve işletme hakkı devirleri ağırlık kazandı.
2020'li yıllarda ise kamu taşınmazlarının satışı özelleştirme uygulamalarında daha belirgin hale geldi.
2021 yılında 413 milyon dolar, 2022'de 504 milyon dolar, 2023'te 181 milyon dolar ve 2024'te yaklaşık 122 milyon dolarlık özelleştirme gerçekleştirildi.
2025'TE ÖZELLEŞTİRME TUTARI YENİDEN 1,9 MİLYAR DOLARI AŞTI
Özelleştirme tutarı 2025 yılında yeniden yükseldi.
Yıl boyunca yapılan işlemlerin toplam değeri 1 milyar 919 milyon dolara yaklaştı.
Bunun yaklaşık 1 milyar 52 milyon doları tesis ve işletmelerin satış veya devirlerinden, yaklaşık 856 milyon doları ise taşınmaz satışlarından oluştu.
2026 yılında kayıtlara geçen toplam özelleştirme tutarı ise yaklaşık 167 milyon dolar oldu.
Bu tutarın yaklaşık 127 milyon dolarlık bölümünü taşınmaz satışları oluşturdu.
40 YILLIK TOPLAM 73,7 MİLYAR DOLARA ULAŞTI
1986'dan 2026'ya kadar gerçekleştirilen bütün özelleştirme uygulamalarının toplam değeri 73 milyar 687 milyon dolara ulaştı.
Bu tutarın 46,1 milyar dolardan fazlası hisse satışlarından oluştu.
Tesis ve işletmelerin satış veya devirlerinden yaklaşık 18,8 milyar dolar, taşınmaz satışlarından ise yaklaşık 5,9 milyar dolar gelir elde edildi.
Otel ve sosyal tesis satışları, diğer varlık satışları ve kamu kurumlarına yapılan devirler de toplam rakama dahil edildi.
HER 100 DOLARLIK ÖZELLEŞTİRMENİN 89 DOLARI 2003 SONRASINDA
1986-2002 dönemindeki özelleştirmelerin toplam büyüklüğü yaklaşık 8,05 milyar dolar seviyesinde kaldı.
2003'ten 2026'ya kadar geçen dönemde ise bu rakam yaklaşık 65,64 milyar dolara çıktı.
Böylece Türkiye'de özelleştirme uygulamalarının başladığı 1986'dan bu yana gerçekleştirilen toplam 73,7 milyar dolarlık satış ve devrin yaklaşık yüzde 89'u 2003 sonrasında yapıldı.
23 yıllık dönemde telekomünikasyondan petrole, demir-çelikten petrokimyaya, tütünden limanlara, elektrik dağıtımından enerji üretimine ve kamu taşınmazlarına kadar ekonominin birçok alanındaki kamu varlığı özelleştirme kapsamına girdi.
Ortaya çıkan 65,6 milyar dolarlık büyüklük, 2003-2026 dönemini Türkiye'nin özelleştirme tarihinin açık ara en yoğun dönemi haline getirdi.