Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), kişilerin çalışma hayatları boyunca veya farklı dönemlerde yaptıkları tasarrufları uzun vadeli yatırıma yönlendirmelerine olanak sağlayan özel emeklilik sistemidir. Katılımcıların ödediği katkı payları emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir. Sistemde belirli koşullarla devlet katkısı uygulanır. BES, sosyal güvenlik sisteminin yerine geçmez; emeklilik döneminde ek birikim oluşturulmasını amaçlar.
Türkiye'de BES, ilgili kanun ve düzenlemeler çerçevesinde faaliyet gösteren emeklilik şirketleri aracılığıyla yürütülür.
BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIR?
BES'e katılan kişi, bir emeklilik şirketiyle sözleşme yaparak katkı payı ödemeye başlar.
Ödenen katkı payları, katılımcının seçtiği emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir.
Fonların değerindeki değişimler katılımcının birikimini etkiler. Fonların getiri sağlaması garanti edilmediği gibi yatırım yapılan varlıkların değer kaybetmesi de mümkündür.
Katılımcılar birikimlerini ve fon dağılımlarını ilgili emeklilik şirketi üzerinden takip edebilir.
BES'E KİMLER KATILABİLİR?
Gönüllü bireysel emeklilik sistemine, ilgili sözleşme koşulları çerçevesinde yaş sınırı olmaksızın katılım mümkündür.
18 yaşından küçük kişiler de yasal temsilcileri aracılığıyla sisteme dahil edilebilir.
BES'e katılmak için bir işyerinde çalışıyor olmak veya sosyal güvenlik kurumundan emeklilik hakkı kazanmış olmak gerekmez.
BES'TE KATKI PAYI NEDİR?
Katkı payı, katılımcının bireysel emeklilik hesabına ödediği tutardır.
Katılımcı, sözleşme ve emeklilik planı koşulları çerçevesinde düzenli veya ek katkı payı ödeyebilir.
Ödeme tutarı ve sıklığı ilgili planın koşullarına bağlı olarak değiştirilebilir.
Emeklilik şirketleri bazı planlarda asgari katkı payı belirleyebilir.
BES'TE BİRİKİMLER NASIL DEĞERLENDİRİLİR?
Katkı payları hisse senedi, borçlanma araçları, kıymetli madenler, para piyasası araçları ve diğer uygun varlıklara yatırım yapan emeklilik fonlarında değerlendirilebilir.
Katılımcı, sunulan fonlar arasından seçim yapabilir ve mevzuatta belirlenen koşullarla fon dağılımını değiştirebilir.
Herhangi bir fon tercihi yapılmadığında birikimler ilgili düzenlemeler kapsamında standart fonda değerlendirilir.
BES'TEN NE ZAMAN EMEKLİ OLUNUR?
Gönüllü BES'te emeklilik hakkı kazanmak için sistemde en az 10 yıl bulunmak ve 56 yaşını tamamlamak gerekir.
Bu iki koşulun birlikte sağlanması emeklilik hakkının kazanılması açısından önemlidir.
Örneğin sistemde 10 yılını tamamlayan ancak 56 yaşına ulaşmayan katılımcı, yalnızca süre koşulunu yerine getirmiş olur.
BES'TEN ERKEN ÇIKILABİLİR Mİ?
BES'ten emeklilik hakkı kazanılmadan önce de ayrılmak mümkündür.
Ancak erken ayrılma durumunda devlet katkısının tamamına hak kazanılamayabilir. Ayrıca ilgili vergi kesintileri ve sözleşme kapsamında uygulanabilecek giderler nihai ödeme tutarını etkileyebilir.
BES İLE SGK EMEKLİLİĞİ AYNI MI?
Hayır. Sosyal Güvenlik Kurumu kapsamındaki emeklilik, sosyal sigorta mevzuatına dayanır.
BES ise katılımcının bireysel hesabında biriken katkı payları, yatırım getirileri ve hak kazanılan devlet katkısı üzerinden işleyen tamamlayıcı bir tasarruf sistemidir.
Kaynak: Emeklilik Gözetim Merkezi, Katılımcı Bilgilendirme Rehberi; 4632 Sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu.