Fiyat/kazanç oranı, kısaca F/K, bir şirketin hisse senedinin piyasa fiyatının hisse başına kârına oranıdır. Şirketin piyasa değerinin belirli bir dönemde elde ettiği kâra göre kaç kat seviyesinde fiyatlandığını gösterir. Borsa yatırımcılarının şirket değerlemelerinde kullandığı temel finansal oranlardan biridir.
F/K oranı İngilizcede Price/Earnings veya P/E olarak adlandırılır. Oran, hisse fiyatıyla şirketin kârı arasında karşılaştırma yapılmasını sağlar.
F/K ORANI NASIL HESAPLANIR?
F/K oranının temel formülü şöyledir:
F/K = Hisse fiyatı / Hisse başına kâr
Hisse başına kâr, ilgili dönemde adi pay sahiplerine atfedilebilen kârın ağırlıklı ortalama pay sayısına bölünmesiyle hesaplanır.
Basitleştirilmiş bir örnekte hisse fiyatı 100 lira, son 12 aylık hisse başına kârı 10 lira olan şirketin F/K oranı 10'dur.
Aynı hesaplama uygun veriler kullanılarak şirketin toplam piyasa değerinin ilgili dönem net kârına bölünmesiyle de yapılabilir.
F/K ORANININ 10 OLMASI NE DEMEKTİR?
F/K oranının 10 olması, piyasanın şirketin ilgili dönemdeki bir birim kârını yaklaşık 10 birim piyasa değeriyle fiyatladığını gösterir.
Ancak bu sonuç, yatırımcının parasını kesin olarak 10 yılda geri alacağı anlamına gelmez.
Çünkü şirketin gelecekteki kârı değişebilir. Ayrıca şirket elde ettiği kârın tamamını ortaklarına dağıtmak zorunda değildir.
DÜŞÜK F/K ORANI HİSSENİN UCUZ OLDUĞUNU MU GÖSTERİR?
Düşük F/K oranı, şirketin mevcut kârına göre daha düşük bir piyasa çarpanıyla işlem gördüğünü gösterir. Ancak tek başına hissenin ucuz veya değerinin altında olduğunu kanıtlamaz.
Şirketin gelecekteki kârında düşüş beklenmesi, faaliyet riskleri veya finansal sorunlar düşük F/K oranının nedenleri arasında bulunabilir.
Benzer şekilde yüksek F/K oranı da şirketin mutlaka pahalı olduğu anlamına gelmez. Yüksek büyüme beklentileri piyasanın daha yüksek çarpan ödemesine neden olabilir.
ZARAR EDEN ŞİRKETİN F/K ORANI OLUR MU?
Şirketin ilgili dönemde net zarar açıklaması halinde hisse başına kâr negatif olabilir.
Bu durumda matematiksel olarak negatif bir oran hesaplanabilse de geleneksel F/K karşılaştırması ekonomik açıdan anlamlı olmayabilir. Finansal veri sağlayıcıları böyle durumlarda oranı göstermeyebilir.
F/K ORANI HANGİ KÂRA GÖRE HESAPLANIR?
Geçmişe dönük F/K hesaplamalarında genellikle son 12 aylık gerçekleşmiş kâr kullanılır. İleriye dönük F/K ise tahmin edilen gelecek dönem kârını esas alır.
Bu iki hesaplama farklı sonuçlar verebilir.
Özellikle enflasyon muhasebesi, tek seferlik gelir ve giderler, mevsimsellik ve dönemsel kâr dalgalanmaları karşılaştırmayı etkileyebilir.
Bu nedenle F/K oranı değerlendirilirken kullanılan kârın hangi döneme ait olduğu ve nasıl hesaplandığı önem taşır.
Kaynak: U.S. Securities and Exchange Commission, Investor.gov, Price-Earnings Ratio; CFA Institute, Market-Based Valuation.