Borç/GSYH oranı, kamu borcunun ekonominin yıllık üretim büyüklüğüne oranını gösteren temel mali göstergelerden biridir. Kamu borcunun nominal tutarını ekonominin ölçeğiyle ilişkilendirdiği için farklı ülkelerin ve farklı dönemlerin borç düzeylerini karşılaştırmada yaygın olarak kullanılır.
Bir ülkenin kamu borcunun 1 trilyon dolar olması tek başına borcun ekonomi üzerindeki ağırlığını göstermez. Aynı borç tutarı 2 trilyon dolarlık bir ekonomi ile 10 trilyon dolarlık bir ekonomi açısından farklı büyüklük ifade eder.
BORÇ/GSYH ORANI NASIL HESAPLANIR?
Temel hesap kamu borcunun nominal gayrisafi yurt içi hasılaya bölünmesi ve sonucun 100 ile çarpılmasıdır.
Örneğin kamu borcu 500 milyar birim, yıllık GSYH 1 trilyon birim olan varsayımsal bir ekonomide borç/GSYH oranı yüzde 50'dir.
Bu oran, mevcut borç stokunun ekonominin bir yıllık üretim büyüklüğüne göre ne kadar büyük olduğunu gösteren karşılaştırmalı bir ölçüdür.
ORAN NEDEN ARTAR?
Borç stokunun GSYH'den daha hızlı artması borç/GSYH oranını yükseltebilir. Bütçe açıkları ve bunların finansmanı borç stokunu artırabilen unsurlar arasındadır.
Ancak oranın paydasında nominal GSYH bulunduğu için ekonomik büyüme ve fiyat düzeyindeki değişimler de oranı etkiler. Nominal GSYH borç stokundan daha hızlı büyüdüğünde, borcun nominal tutarı artsa bile borç/GSYH oranı düşebilir.
DÖVİZ KURU ORANI ETKİLEYEBİLİR Mİ?
Kamu borcunun bir bölümü yabancı para cinsindeyse döviz kuru hareketleri borcun yerel para cinsinden değerini değiştirebilir.
Yerel paranın değer kaybetmesi yabancı para cinsi borcun yerel para karşılığını yükseltebilir. Bu durum diğer koşullar aynı kaldığında borç stokunu ve dolayısıyla borç/GSYH oranını etkileyebilir.
DÜŞÜK ORAN HER ZAMAN DAHA AZ RİSK Mİ DEMEKTİR?
Borç/GSYH oranı önemli bir göstergedir ancak kamu borcunun bütün risklerini tek başına göstermez.
Borcun faiz maliyeti, vadesi, para birimi, alacaklı yapısı ve yeniden finansman ihtiyacı da önem taşır. Aynı borç/GSYH oranına sahip iki ülkenin borç yapıları ve finansman koşulları önemli ölçüde farklı olabilir.
NEDEN YAYGIN KULLANILIR?
GSYH ekonominin gelir ve üretim kapasitesinin genel ölçülerinden biri olduğu için borcun bu büyüklüğe oranlanması zaman ve ülkeler arasında ortak bir karşılaştırma zemini sağlar.
Ancak oran bir borç ödeme takvimi değildir ve devletin bir yıllık GSYH'sinin belirli bölümünü borç ödemek için kullanacağı anlamına gelmez. Borç bir stok, GSYH ise belirli bir dönemde oluşan akım büyüklüğüdür.
Kaynak: Uluslararası Para Fonu (IMF), Fiscal Monitor ve Government Finance Statistics; T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı.