Borsa, hisse senetleri ve diğer sermaye piyasası araçlarının belirlenmiş kurallar çerçevesinde alınıp satıldığı organize piyasadır. Borsada alıcılar ve satıcılar elektronik işlem sistemleri aracılığıyla buluşur. Fiyatlar, verilen alım ve satım emirlerinin karşılaşması sonucunda oluşur.
Borsa, sermaye piyasalarının temel kurumlarından biridir. Şirketlerin yatırımcılardan kaynak sağlamasına ve yatırımcıların sahip oldukları menkul kıymetleri diğer yatırımcılara satabilmesine imkân tanır.
BORSA NASIL ÇALIŞIR?
Borsadaki işlemler alıcıların ve satıcıların verdiği emirler üzerinden gerçekleşir. Bir yatırımcı belirli bir hisse senedini satın almak istediğinde alım emri, satmak istediğinde ise satım emri verir.
Elektronik işlem sistemi, birbirleriyle eşleşebilen emirleri piyasa kurallarına göre karşılaştırır. Alım ve satım koşulları uygun olduğunda işlem gerçekleşir.
Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda emirlerin karşılaşmasında fiyat ve zaman önceliği temel kurallar arasındadır. Daha yüksek fiyatlı alış emirleri ve daha düşük fiyatlı satış emirleri önceliklidir. Aynı fiyat seviyesindeki emirlerde ise sisteme daha önce girilen emir öncelik kazanır.
HİSSE SENEDİ FİYATI NASIL BELİRLENİR?
Hisse senedinin borsadaki fiyatı, yatırımcıların alım ve satım emirleri sonucunda oluşur.
Bir şirketin finansal sonuçları, kârlılığı, büyüme beklentileri, sektöründeki gelişmeler ve genel ekonomik koşullar yatırımcıların fiyatlama davranışlarını etkileyebilir.
Alıcıların ödemeye razı olduğu fiyatlar yükseldiğinde hisse fiyatı artabilir. Satıcıların daha düşük fiyatlardan işlem yapmaya razı olması ise fiyatın gerilemesine neden olabilir.
BİRİNCİL VE İKİNCİL PİYASA NEDİR?
Birincil piyasa, sermaye piyasası araçlarının ilk kez yatırımcılara sunulduğu piyasadır. Şirketlerin halka arz işlemleri bu kapsamda gerçekleştirilebilir.
İkincil piyasada ise daha önce ihraç edilmiş menkul kıymetler yatırımcılar arasında el değiştirir.
Örneğin bir yatırımcının borsada başka bir yatırımcıdan hisse senedi satın alması ikincil piyasa işlemidir. Bu işlemde ödenen para normal koşullarda hisseyi satan yatırımcıya gider, doğrudan şirkete aktarılmaz.
BORSADA İŞLEM YAPMAK İÇİN NE GEREKİR?
Türkiye'de bireysel yatırımcılar, ilgili hizmeti sunmaya yetkili yatırım kuruluşları aracılığıyla borsada işlem yapabilir.
Yatırımcıların sahip olduğu kaydi sermaye piyasası araçları Merkezi Kayıt Kuruluşu sisteminde hak sahipleri bazında izlenir.
BORSADA KAZANÇ VE ZARAR NASIL OLUŞUR?
Bir hisse senedinin alış fiyatından daha yüksek bir fiyata satılması fiyat farkından kazanç sağlayabilir. Daha düşük fiyattan satılması ise zarara neden olabilir.
Hisse senetlerinden ayrıca şirketin kâr dağıtım kararlarına bağlı olarak temettü geliri elde edilebilir.
Borsa, sabit veya garanti edilmiş getiri sağlayan bir sistem değildir. Menkul kıymetlerin piyasa fiyatları değiştiği için yatırımcılar fiyat riski taşır.
Kaynak: Borsa İstanbul, Pay Piyasası ve Piyasa İşleyişi; Sermaye Piyasası Kurulu; Merkezi Kayıt Kuruluşu.