Merkez bankası rezervleri değerlendirilirken brüt rezerv, net rezerv ve swap hariç net rezerv gibi farklı göstergeler kullanılabilir. Brüt rezerv merkez bankasının belirli rezerv varlıklarının toplamını gösterirken net göstergeler ilgili yükümlülükleri hesaba katar. Swap hariç hesaplamalar ise swap işlemlerinden sağlanan yabancı para kaynaklarının etkisini ayrıca ayırmayı amaçlar.
Rezerv tartışmalarında farklı rakamlarla karşılaşılmasının temel nedenlerinden biri bütün göstergelerin aynı şeyi ölçmemesidir. Bu nedenle bir rezerv rakamının ne ifade ettiğini anlamak için önce kullanılan tanıma bakmak gerekir.
BRÜT REZERV NEDİR?
Uluslararası rezervlerin resmi istatistiksel tanımı esas olarak brüt bir varlık kavramıdır. Merkez bankasının rezerv niteliğindeki dış varlıklarını gösterir ve bu toplamdan para otoritesinin yükümlülükleri otomatik olarak düşülmez.
Döviz varlıkları, parasal altın, Özel Çekme Hakları ve IMF rezerv pozisyonu belirli uluslararası rezerv tanımlarında bu varlıklar arasında bulunabilir.
NET REZERV NEYİ GÖSTERİR?
Net rezerv göstergeleri, brüt varlıklardan belirli yabancı para yükümlülüklerinin çıkarılmasıyla merkez bankasının rezerv pozisyonunu farklı bir açıdan değerlendirmeyi amaçlar.
Ancak "net rezerv" ifadesi kullanılırken hangi varlıkların ve hangi yükümlülüklerin hesaba dahil edildiğinin belirtilmesi önemlidir. Farklı analitik tanımlar farklı sonuçlar üretebilir.
Bu nedenle brüt rezerv ile net rezerv rakamlarını doğrudan birbirinin alternatifi gibi değerlendirmek yerine hesaplama kapsamlarını karşılaştırmak gerekir.
SWAP NEDEN AYRICA HESABA KATILIR?
Swap işlemlerinde merkez bankası belirli bir süre için yabancı para elde ederken karşılığında gelecekte ters yönde işlem yapılmasını içeren bir yükümlülük üstlenebilir.
Alınan yabancı para merkez bankasının likit varlıklarını artırabilir. Ancak swap işleminin karşı tarafına yönelik yükümlülük de bulunduğu için analistler rezervlerin yapısını incelerken swap kaynaklı tutarları ayrıca değerlendirebilir.
SWAP HARİÇ NET REZERV NEDİR?
"Swap hariç net rezerv" resmi uluslararası rezervlerin temel brüt tanımından farklı bir analitik göstergedir. Amaç, net rezerv pozisyonundan swap işlemlerinin etkisini ayırarak rezerv yapısına başka bir açıdan bakmaktır.
Bu gösterge hesaplanırken kullanılan yöntem ve kapsamın açıkça belirtilmesi gerekir. Çünkü hangi swap işlemlerinin ve yükümlülüklerin dahil edildiğine göre hesaplama değişebilir.
HANGİ RAKAM DOĞRU?
Brüt, net ve swap hariç rezerv rakamları farklı sorulara cevap verdiği için bunlardan birini tek başına "gerçek rezerv" olarak adlandırmak teknik olarak yanıltıcı olabilir.
Brüt rezerv mevcut rezerv varlıklarını, net göstergeler yükümlülükler düşüldükten sonraki pozisyonu, swap hariç göstergeler ise belirli geçici yabancı para işlemlerinin etkisi ayrıştırılmış analitik görünümü sunar.
Kaynak: Uluslararası Para Fonu (IMF), International Reserves and Foreign Currency Liquidity; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB).