Devalüasyon, sabit veya yönetilen döviz kuru sisteminde bir ülkenin para otoritesinin yerel paranın yabancı paralar karşısındaki resmi değerini düşürmesidir. Bu nedenle her döviz kuru yükselişi devalüasyon değildir. Dalgalı kur sisteminde piyasa koşulları sonucunda yerel paranın değer kaybetmesi genellikle değer kaybı veya depresiasyon olarak adlandırılır.
Devalüasyon kavramını doğru anlamak için önce döviz kurunun nasıl belirlendiğine bakmak gerekir. Çünkü aynı kur hareketi farklı kur rejimlerinde farklı biçimde tanımlanabilir.
DEVALÜASYON NASIL YAPILIR?
Sabit kur sisteminde para otoritesi yerel para ile belirli bir yabancı para veya para sepeti arasında resmi bir kur belirleyebilir. Merkez bankası veya ilgili otorite bu kuru korumak için döviz piyasasında işlem yapabilir.
Resmi kurun değiştirilerek yerel paranın yabancı para karşısındaki değerinin düşürülmesine devalüasyon denir.
Örneğin tamamen varsayımsal bir sabit kur sisteminde 1 doların resmi değeri 10 birim yerel para iken otorite bu değeri 12 birime çıkarırsa yerel paranın resmi değeri düşürülmüş olur.
DEVALÜASYON İLE KUR ARTIŞI AYNI ŞEY Mİ?
Hayır. En önemli fark kur rejimidir.
Dalgalı kur sisteminde döviz kuru piyasadaki arz ve talep koşullarına göre değişebilir. Yerel paranın yabancı para karşısında değer kaybetmesi bu durumda devalüasyon olarak değil, değer kaybı olarak tanımlanır.
Devalüasyon ise resmi kurun para otoritesinin kararıyla aşağı yönlü yeniden belirlenmesini ifade eden daha dar bir kavramdır.
REVALÜASYON NEDİR?
Devalüasyonun ters yönlü karşılığı revalüasyondur. Sabit kur sisteminde yerel paranın resmi değerinin yabancı para karşısında yükseltilmesine revalüasyon denir.
Dalgalı kur sisteminde piyasa koşulları sonucunda yerel paranın değer kazanması ise yine farklı bir kavramdır ve resmi bir revalüasyon kararı anlamına gelmez.
DEVALÜASYON FİYATLARI NASIL ETKİLEYEBİLİR?
Yerel paranın resmi değerinin düşürülmesi ithal malların ve yabancı para cinsinden girdilerin yerel para maliyetini artırabilir. Bunun tüketici fiyatlarına ne ölçüde yansıyacağı ise ekonominin ithalat yapısına ve kur geçişkenliğine bağlıdır.
Diğer taraftan yerel para cinsinden maliyetlerin yabancı para karşılığı değiştiği için ihracat ve ithalatın göreli fiyatları da etkilenebilir.
Ancak dış ticaret üzerindeki sonuç yalnızca döviz kuruna bağlı değildir. Dış talep, üretim kapasitesi, ithal girdi kullanımı ve fiyat esneklikleri gibi birçok unsur da sonucu etkiler.
HER ÜLKE DEVALÜASYON YAPABİLİR Mİ?
Devalüasyon kavramı esas olarak sabit veya yönetilen kur sistemleri için anlamlıdır. Kurun serbestçe piyasa tarafından belirlendiği bir sistemde otoritenin değiştireceği tek bir resmi sabit kur bulunmadığından, piyasa kaynaklı değer kayıpları teknik olarak devalüasyon olarak sınıflandırılmaz.
Kaynak: Uluslararası Para Fonu (IMF), döviz kuru rejimleri ve uluslararası finans terminolojisi.