Türk lirasının döviz karşısında değer kaybetmesi, şirketlerin yalnızca ithalat maliyetlerini değil, bilançolarındaki döviz varlıklarını, yabancı para borçlarını ve finansal sonuçlarını da etkileyebiliyor. Kur artışının şirket açısından kazanç mı yoksa kayıp mı oluşturacağı, varlık ve yükümlülüklerin para birimine bağlı olarak değişiyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren şirketlerin bir bölümü gelirlerini Türk lirasıyla elde ederken üretimde kullandıkları hammaddeleri dövizle satın alıyor. Bazı şirketler ise ihracattan döviz geliri elde ediyor ve finansman ihtiyaçlarını yabancı para kredilerle karşılıyor.
Bu nedenle döviz kurundaki değişimler şirketlerin mali durumunu farklı kanallardan etkiliyor.
ŞİRKET BİLANÇOSU NEDİR?
Bilanço, bir şirketin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıkları, borçlarını ve öz kaynaklarını gösteren finansal tablodur.
Şirketin nakit varlıkları, alacakları, stokları, makineleri ve diğer ekonomik kaynakları bilançonun varlık tarafında yer alır.
Banka kredileri, ticari borçlar ve diğer yükümlülükler ise borç tarafında gösterilir.
Şirketin döviz cinsinden varlık ve borçlarının bulunması, kur değişimlerinin bilanço üzerindeki etkisini artırabilir.
DÖVİZ BORCU OLAN ŞİRKET NASIL ETKİLENİR?
Bir şirketin 100 bin dolar tutarında kredi borcu bulunduğunu varsayalım.
Dolar kuru 30 lirayken bu borcun Türk lirası karşılığı 3 milyon liradır.
Kur 36 liraya yükseldiğinde aynı borcun Türk lirası karşılığı 3 milyon 600 bin liraya çıkar.
Şirketin dolar cinsinden borcu değişmediği halde Türk lirası karşılığı 600 bin lira artmış olur.
Bu örnek, döviz borcunun kur artışı karşısında nasıl büyüdüğünü gösterir.
DÖVİZ VARLIĞI OLAN ŞİRKETLERDE NE OLUR?
Kur artışı, döviz borçları kadar döviz varlıklarının Türk lirası karşılığını da etkiler.
Örneğin döviz mevduatı veya yabancı para alacağı bulunan bir şirketin bu varlıklarının TL karşılığı kur yükseldiğinde artabilir.
Dolayısıyla kur değişiminin net etkisini değerlendirmek için yalnızca döviz borçlarına değil, döviz varlıklarına da bakılması gerekir.
Döviz varlıklarının döviz yükümlülüklerinden fazla olması ile yükümlülüklerin varlıklardan fazla olması farklı finansal sonuçlar doğurabilir.
KUR FARKI KÂRI VE ZARARI NEDİR?
Şirketlerin yabancı para cinsinden parasal varlık ve yükümlülükleri, ilgili muhasebe kuralları çerçevesinde dönem sonlarında yeniden değerlenir.
Bu değerleme sonucunda kur farkı geliri veya gideri ortaya çıkabilir.
Kur farkı zararı oluşması, şirketin aynı tutarda nakit ödeme yaptığı anlamına gelmez. Zararın bir bölümü henüz ödenmemiş borçların değerlemesinden kaynaklanabilir.
Ancak borcun ödeme tarihi geldiğinde döviz ihtiyacı gerçek bir nakit çıkışı yaratır.
HER ŞİRKET AYNI ŞEKİLDE Mİ ETKİLENİR?
Hayır. İhracat geliri bulunan, döviz varlığı taşıyan veya döviz riskinden korunma işlemleri yapan şirketlerin kur değişimlerine duyarlılığı farklı olabilir.
Buna karşılık gelirleri ağırlıklı olarak Türk lirası olan ve yüksek döviz borcu bulunan şirketler kur artışından daha fazla etkilenebilir.
Kur değişimlerinin bilanço üzerindeki etkisi değerlendirilirken döviz varlıkları, döviz borçları, ödeme vadeleri ve nakit akışları birlikte incelenmelidir.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Finansal Kesim Dışındaki Firmaların Döviz Varlık ve Yükümlülükleri; Türkiye Muhasebe Standardı 21.