Kamu borcu, devletin geçmişte yaptığı borçlanmalar sonucunda belirli bir tarihte geri ödeme yükümlülüğü bulunan borçlarının toplamını ifade eder. Kamu kesimi gelirlerinin harcamaları karşılamadığı dönemlerde ortaya çıkan finansman ihtiyacı, iç veya dış piyasalardan borçlanılarak karşılanabilir.
Devletler vergi ve diğer kamu gelirleri toplarken personel giderleri, sosyal transferler, yatırımlar, mal ve hizmet alımları ve faiz ödemeleri gibi harcamalar yapar. Gelirlerin harcamaları karşılamadığı durumda oluşan finansman ihtiyacının karşılanmasında kullanılan temel araçlardan biri borçlanmadır.
KAMU BORCU NASIL OLUŞUR?
Kamu bütçesinin açık vermesi borçlanma ihtiyacının temel nedenlerinden biridir. Devlet bütçe açığını finanse etmek amacıyla tahvil ve bono gibi borçlanma araçları ihraç edebilir veya çeşitli kredi mekanizmalarından yararlanabilir.
Ancak kamu borç stokundaki değişim yalnızca o yıl verilen bütçe açığından kaynaklanmaz. Döviz kuru hareketleri, faizler, borçların vade yapısı, nakit yönetimi ve diğer finansal işlemler de borç stokunun değerini etkileyebilir.
İÇ BORÇ VE DIŞ BORÇ NEDİR?
Kamu borcu farklı açılardan sınıflandırılabilir. Borcun alacaklısının yerleşik olduğu ekonomi dikkate alınarak iç ve dış borç ayrımı yapılabilir. Borçlar ayrıca para birimine, vadeye ve kullanılan finansal araca göre de sınıflandırılabilir.
Bu nedenle "döviz cinsinden borç" ile "dış borç" kavramlarının her durumda aynı anlama geldiği varsayılmamalıdır. Borcun para birimi ile alacaklının yerleşikliği farklı sınıflandırma ölçütleridir.
BÜTÇE AÇIĞI İLE KAMU BORCU AYNI ŞEY Mİ?
Hayır. Bütçe açığı bir akım, kamu borcu ise stok göstergesidir.
Bütçe açığı belirli bir dönem boyunca kamu gelirleri ile giderleri arasındaki farkı gösterir. Kamu borcu ise belirli bir tarihte mevcut olan borç yükümlülüklerinin toplamıdır.
Basitleştirilmiş bir örnekle bütçe açığı bir yıl içinde oluşan finansman ihtiyacını, borç stoku ise geçmiş dönemlerden devreden yükümlülükleri de içeren toplam büyüklüğü gösterir.
KAMU BORCU NASIL KARŞILAŞTIRILIR?
Tek başına nominal borç tutarı farklı büyüklükteki ekonomileri karşılaştırmak için yeterli değildir. Bu nedenle kamu borcu sıklıkla gayrisafi yurt içi hasılaya oranlanır.
Borcun faiz oranı, ortalama vadesi, para birimi kompozisyonu ve yatırımcı yapısı da kamu borcunun değerlendirilmesinde kullanılan unsurlar arasındadır.
Dolayısıyla kamu borcu yalnızca toplam borç miktarından ibaret değildir. Borcun hangi koşullarla, hangi vadelerde ve hangi para birimleriyle taşındığı da kamu maliyesinin borç yapısını anlamak açısından önemlidir.
Kaynak: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kamu Borç Yönetimi ve Merkezi Yönetim Borç İstatistikleri; Uluslararası Para Fonu (IMF), Government Finance Statistics Manual.