Karayolları Genel Müdürlüğü ve bölge müdürlüklerinin 2026 yılında 21/b pazarlık usulüyle gerçekleştirdiği 159 yapım ihalesinin toplam sözleşme bedeli 283,8 milyar liraya ulaştı. Ekonomi Kulisi'nin EKAP kayıtları üzerinden hazırladığı dosya, milyarlarca liralık kamu yatırımlarında davetli pazarlık yönteminin kullanımını, belirli şirketlerde biriken sözleşmeleri ve rekabet koşullarını gündeme taşıdı. En büyük 10 ihale, toplam tutarın yüzde 44,6'sını oluşturdu.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı Karayolları Genel Müdürlüğü'nün (KGM) 2026 yılında gerçekleştirdiği yapım ihaleleri incelendiğinde, milyarlarca liralık yol, tünel, köprü ve altyapı projelerinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 21/b maddesine dayalı pazarlık usulünün geniş ölçekte kullanıldığı görülüyor.
Ekonomi Kulisi'nin Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) üzerinden derlediği 27 Ocak-24 Eylül 2026 tarihleri arasında ihalesi yapılmış ve sonuç ilanı yayımlanmış 159 yapım işinin toplam sözleşme bedeli 283 milyar 855 milyon lirayı aştı.
Bu tutar, yalnızca incelemeye alınan 159 ihaleyi kapsıyor. KGM'nin yıl içinde gerçekleştirdiği bütün ihalelerin toplamını veya 21/b usulünün bütün kamu alımları içindeki payını göstermiyor. Bununla birlikte ortaya çıkan rakam, ilan zorunluluğu bulunmadan davet yöntemiyle yürütülebilen bir ihale usulü üzerinden ne büyüklükte kamu kaynağının sözleşmeye bağlandığını gözler önüne seriyor.
İHALEYE KİMLERİN KATILACAĞINA İDARE KARAR VEREBİLİYOR
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 5'inci maddesi, kamu alımlarında saydamlık, rekabet, eşit muamele, kamuoyu denetimi ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerini düzenliyor. Kanun, açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünü temel yöntemler olarak tanımlarken diğer yöntemlerin kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabileceğini hükme bağlıyor.
İncelenen 159 ihale ise pazarlık usulünü düzenleyen 21'inci maddenin (b) bendi kapsamında gerçekleştirilmiş durumda.
Bu düzenleme; doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi, öngörülemeyen olaylar veya yapım tekniği ve güvenlik açısından ivedi müdahale gerektiren belirli durumlarda pazarlık usulünün kullanılmasına imkân tanıyor.
21/b kapsamında ihale ilanı yayımlanması zorunlu değil. İlan yapılmayan durumlarda idare, en az üç istekliyi davet ederek tekliflerini alabiliyor.
Dolayısıyla açık ihalelerdeki geniş katılım imkânının yerini, idarenin davet ettiği firmalarla yürütülen bir süreç alabiliyor. İhale sonucunun sonradan kamuoyuna açıklanması ise davet aşamasında bütün potansiyel isteklilere eşit katılım fırsatı sağlandığı anlamına gelmiyor.
Asıl tartışma da burada başlıyor: Milyarlarca liralık projelerde hangi şirketlerin teklif vermeye çağrıldığına kim, hangi ölçütlerle karar veriyor? Davet edilmeyen şirketlerin aynı işleri daha düşük bedellerle gerçekleştirme imkânı bulunup bulunmadığı nasıl değerlendiriliyor?
EN BÜYÜK 10 İHALEDE 126,7 MİLYAR LİRALIK SÖZLEŞME
İncelenen 159 ihale içinde sözleşme bedeli en yüksek 10 yapım işinin toplamı 126 milyar 690 milyon 645 bin lirayı buldu. Böylece yalnızca 10 sözleşme, toplam 283,86 milyar liralık tutarın yaklaşık yüzde 44,6'sını oluşturdu.
Listenin ilk sırasında, Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığının 24 Haziran 2026 tarihinde gerçekleştirdiği Trabzon Güney Çevre Yolu birinci kısım yapım ihalesi yer aldı. 21/b pazarlık usulüyle gerçekleştirilen ihalenin sözleşmesi 20 Temmuz'da iş insanı Mehmet Nazif Günal'a ait olan MNG Holding bünyesinde yer alan Mapa İnşaat ile 30 milyar 135 milyon 791 bin 155 lira üzerinden imzalandı.
İkinci sırada 26 milyar 409 milyon 872 bin liralık Zonguldak Çevre Yolu ihalesi bulunuyor. Bu işin sözleşmesi Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'ndan aldığı ihalelerle tanınan Cemil Demir'e ait Demce Yapı ile eski AKP milletvekili Abdulkadir Kart'ın sahibi olduğu ASL İnşaat iş ortaklığıyla imzalandı. İlk iki sözleşmenin toplamı tek başına 56,55 milyar liraya ulaştı.
En yüksek bedelli üçüncü sözleşme ise Erzurum-Aşkale-İspir Devlet Yolu Kırık Tüneli ve bağlantı yollarında eksik kalan imalatların tamamlanması işi için Duygu Taahhüt ile imzalandı. Sözleşmenin bedeli 14 milyar 209 milyon 150 bin lira oldu.
2026 yılında 21/b yöntemiyle sözleşmeye bağlanan en büyük 10 yapım işi şöyle:
| İhale konusu ve İKN | Kazanan şirket / iş ortaklığı | Sözleşme bedeli (TL) |
|---|---|---|
| Trabzon Güney Çevre Yolu 1. Kısım 2026/1090662 |
Mapa İnşaat | 30.1 milyar |
| Zonguldak Çevre Yolu 2026/697101 |
Demce Yapı - ASL İnşaat İş Ortaklığı | 26.4 milyar |
| Kırık Tüneli ve Bağlantı Yolları İkmal İşi 2026/521330 |
Duygu Taahhüt | 14.2 milyar |
| İskenderun-Topboğazı Otoyolu İkmal İşi 2026/1780160 |
Demce Yapı | 13 milyar |
| Gümüşhane-Bayburt Ayrımı-Kelkit-Şiran Yolu İkmal İşi 2026/915404 |
YSE Yapı | 9.3 milyar |
| Mardin Güneybatı Çevre Yolu 2026/723981 |
Nurşah İnşaat | 7.7 milyar |
| Haçkalıbaba-Düzköy, Yayla Bağlantısı ve Düzköy-Çayırbağ Yolları 2026/1127100 |
Mak İş İnşaat | 7.5 milyar |
| Balıkesir Kuzeybatı Çevre Yolu İkmal İşi 2026/697242 |
Karabulut Grup - Ahmet Demirel İnşaat - ALD Teknoloji İş Ortaklığı | 7.2 milyar |
| Söğüt-Seydikemer-Fethiye Devlet Yolu İkmal İşi 2026/529162 |
Nehirsu İnşaat | 5.5 milyar |
| Çaycuma-Bartın Ayrımı-Hisarönü-Zonguldak Yolu İkmal İşi 2026/439122 |
Ö.D.F. Yılmazlar İnşaat | 5.1 milyar |
En büyük 10 sözleşmenin yedisi doğrudan KGM Program ve İzleme Dairesi Başkanlığı tarafından gerçekleştirildi. Diğer üç ihale bölge müdürlükleri tarafından sonuçlandırıldı.
AYNI ŞİRKETLER MİLYARLIK SÖZLEŞMELERDE YENİDEN KARŞIMIZA ÇIKIYOR
İhale kayıtları, bazı şirketlerin 21/b pazarlık usulüyle sonuçlanan birden fazla yapım işinde yüklenici veya iş ortaklığı olarak yer aldığını da ortaya koyuyor.
Demce Yapı, Zonguldak Çevre Yolu için ASL İnşaat ile ortaklık halinde 26,41 milyar liralık, İskenderun-Topboğazı Otoyolu ikmal işi için ise tek başına 13,48 milyar liralık sözleşme imzaladı. Şirketin yer aldığı bu iki sözleşmenin toplam bedeli 39,89 milyar liraya ulaştı.
Mak İş İnşaat ise incelenen kayıtlar içinde beş ayrı yapım işinde tek başına veya iş ortaklığı bünyesinde yer aldı. Bu sözleşmelerin toplam büyüklüğü 19,58 milyar lira olarak hesaplandı. Bunlar arasında Haçkalıbaba-Düzköy yolu, Akçakoca-Melenağzı Devlet Yolu, Bartın-Kozcağız yolu ve Arhavi-Hopa-Sarp Devlet Yolu projeleri bulunuyor.
Nehirsu İnşaat'ın tek başına kazandığı üç ihalenin sözleşme bedeli 8,44 milyar liraya ulaşırken, Yazıcıoğlu Yol Yapı'nın tek başına veya ortaklıkla yer aldığı üç sözleşmenin toplam bedeli 7,21 milyar lira oldu.
İş ortaklıklarının bulunduğu kayıtlarda belirtilen tutarlar sözleşmenin tamamını ifade ediyor; ortaklardan herhangi birinin tek başına elde ettiği gelir olarak değerlendirilmemeli.
Aynı şirketlerin birden fazla kamu ihalesi kazanması tek başına hukuka aykırılık veya usulsüzlük kanıtı değil. Ancak kamuoyunun tamamına açık teklif yarışmasının zorunlu olmadığı bir yöntemde belirli firmaların tekrar tekrar sözleşme alması, davet kriterlerinin ve rekabet koşullarının açıklanmasının önemini artırıyor.
96 İHALEDE BEŞ TEKLİF VERİLDİ
İhale sonuçlarının dikkat çeken bir diğer yönü teklif sayıları oldu.
Sözleşme ayrıntıları eşleştirilen 157 ihalenin 156'sında teklif sayısına ulaşılabildi. Bunların 96'sına beşer teklif verildi. 33 ihaleye dört, 20 ihaleye altı, beş ihaleye üç, iki ihaleye ise ikişer teklif sunuldu.
Başka bir ifadeyle teklif sayısı belirlenebilen ihalelerin yaklaşık yüzde 61,5'inde beş teklif bulunuyor.
Bu veriler, teklif veren şirketlerin mutlaka birbirinden bağımsız olmadığına veya rekabetin gerçekleşmediğine ilişkin bir kanıt oluşturmuyor. Ancak aynı sayıda teklifin sık tekrarlanması, hangi firmaların davet edildiği ve davet listelerinin hangi yöntemle oluşturulduğu sorularını önemli hale getiriyor.
Çünkü pazarlık usulündeki bir ihalede beş teklif bulunması ile aynı işe açık ihale yoluyla kaç firmanın katılabileceği birbirinden farklı meseleler.
Sonuç ilanları teklif sayılarını gösterse de yalnızca bu bilgiler üzerinden bütün davetli firmaların kimliklerini, davet seçim sürecini ve davet edilmeyen muhtemel isteklileri tespit etmek mümkün değil.
YAKLAŞIK MALİYETTEN DÜŞÜK SÖZLEŞME YETERLİ Mİ?
İhaleler değerlendirilirken öne çıkan göstergelerden biri, sözleşme bedelinin idarenin belirlediği yaklaşık maliyetin altında kalması.
İncelemede yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli birlikte bulunan 155 yapım işinin toplam yaklaşık maliyeti 335,62 milyar lira, toplam sözleşme bedeli ise 281,52 milyar lira olarak hesaplandı.
İki tutar arasında 54,10 milyar liralık fark bulunuyor. Sözleşme bedelleri, aynı işlerin yaklaşık maliyetleri toplamının yüzde 16,1 altında kaldı.
Ancak yaklaşık maliyet ile sözleşme bedeli arasındaki fark, tek başına bu tutarda kamu tasarrufu sağlandığını kanıtlamıyor. Çünkü yaklaşık maliyet idarenin önceden yaptığı hesaplamayı ifade ediyor. Aynı işlerin daha geniş katılımla gerçekleştirilecek bir açık ihalede hangi bedelle sonuçlanacağı ise bilinmiyor.
Dolayısıyla esas ekonomik soru yalnızca sözleşmenin yaklaşık maliyetten ne kadar düşük olduğu değil, seçilen ihale yönteminin kamu için mümkün olan en uygun fiyat ve koşulları sağlayıp sağlamadığı.
HER BİR PROJE İÇİN ACİLİYET GEREKÇESİ NE?
Karayolları ihalelerindeki en önemli tartışma başlıklarından biri, 21/b kapsamında kullanılan aciliyet gerekçelerinin proje bazında nasıl belirlendiği.
İncelenen sözleşmeler arasında heyelan ıslahı, hasarlı köprülerin onarımı ve afet sonrası ulaşım bağlantılarının iyileştirilmesi gibi ivedi müdahale ihtiyacı doğurabilecek çalışmalar da yer alıyor.
Bunun yanında çevre yolu yapımı, mevcut güzergâhların tamamlanması, uzun mesafeli karayolu projelerinin ikmali ve büyük ölçekli tünel işleri gibi planlama ve yatırım programları kapsamında değerlendirilebilecek projeler de bulunuyor.
Bu projelerin 21/b koşullarını karşılamadığını yalnızca iş adlarına bakarak ileri sürmek mümkün değil. Yapım tekniği, can ve mal güvenliği, mevcut sözleşmelerin durumu ve somut ivedilik ihtiyacı her ihale için ayrı ayrı incelenmeli.
Bununla birlikte ihale sonuç ilanlarında yer alan standart yasal gerekçe açıklaması, her projede hangi somut olayın veya teknik zorunluluğun pazarlık yöntemini gerekli kıldığını tek başına göstermiyor.
Örneğin yıllara yayılan bir ulaşım projesinin belirli kesimi neden açık ihale yerine 21/b kapsamında sonuçlandırıldı? Aciliyet hangi tarihte ortaya çıktı? Mevcut proje takviminde nasıl bir değişiklik yaşandı? İdare hangi firmaları, hangi teknik ve mali yeterlik kriterlerini dikkate alarak davet etti?
Bu soruların yanıtları, milyarlarca liralık sözleşmelerde kamu kaynaklarının hangi koşullarda kullanıldığının anlaşılması açısından önem taşıyor.
ASIL SORU: REKABETİN SINIRINI KİM BELİRLİYOR?
Verilerin ortaya koyduğu tablo, Karayolları Genel Müdürlüğü ve bağlı idarelerin 2026 yılı içinde çok yüksek tutarlı yapım işlerini 21/b pazarlık yöntemiyle sözleşmeye bağladığını gösteriyor.
159 ihalenin toplam bedeli yaklaşık 284 milyar liraya, en büyük 10 sözleşmenin toplamı ise 126,69 milyar liraya ulaşıyor. Bazı şirketler aynı yöntemle gerçekleştirilen birden fazla ihalede yüklenici veya ortak olarak yer alıyor.
İhale mevzuatı, gerekli koşulların oluşması durumunda pazarlık usulünün kullanılmasına izin veriyor. Ancak yöntemin kanunda düzenlenmiş olması, her somut ihalenin gerekçesi ve rekabet koşullarının ayrıca incelenmesi ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.
Bu nedenle Karayolları Genel Müdürlüğünün, söz konusu projelerde 21/b yönteminin seçilmesine yol açan somut gerekçeleri, davet edilen firmaların belirlenmesinde kullanılan ölçütleri ve rekabetin nasıl sağlandığını açıklaması kamuoyu denetimi bakımından önem taşıyor.