Kur geçişkenliği, döviz kurundaki değişimlerin ithalat fiyatlarına, üretici fiyatlarına ve tüketici fiyatlarına hangi ölçüde ve ne kadar sürede yansıdığını ifade eder. Yerel para biriminin değer kaybetmesi her ürünün fiyatını aynı oranda veya aynı hızda artırmaz; geçişkenliğin gücü sektör, maliyet yapısı ve ekonomik koşullara göre değişebilir.
Döviz kurunun fiyatlara etkisi özellikle ithal girdi veya yabancı para cinsinden maliyet taşıyan ekonomilerde yakından izlenen enflasyon kanallarından biridir.
KUR ARTIŞI FİYATLARA NASIL YANSIR?
Bir şirket üretimde kullandığı hammaddeyi, makineyi veya ara malını yurt dışından yabancı para cinsinden satın alıyorsa yerel paranın değer kaybetmesi bu girdilerin yerel para cinsinden maliyetini artırabilir.
Şirket bu maliyet artışının tamamını veya bir bölümünü satış fiyatına yansıtabilir. Böylece döviz kuru değişimi önce ithalat ve üretim maliyetlerine, ardından tüketici fiyatlarına ulaşabilir.
GEÇİŞKENLİK NEDEN YÜZDE 100 OLMAK ZORUNDA DEĞİLDİR?
Kur yüzde 10 değiştiğinde bir ürünün fiyatının da otomatik olarak yüzde 10 değişmesi gerekmez.
Ürünün toplam maliyeti içindeki ithal girdi payı, şirketin kâr marjı, rekabet koşulları, talebin gücü, stokların seviyesi ve fiyat değiştirme sıklığı geçişkenliği etkileyebilir.
Firmalar bazı dönemlerde maliyet artışının bir bölümünü kâr marjından karşılayabilir, bazı dönemlerde ise fiyatlara daha hızlı yansıtabilir.
DOĞRUDAN VE DOLAYLI ETKİ NASIL OLUŞUR?
Döviz kuru değişimi ithal tüketim mallarının yerel para fiyatını doğrudan etkileyebilir.
Dolaylı etki ise yerli üretimde kullanılan ithal enerji, hammadde, makine veya ara mallarının maliyetinin değişmesi üzerinden ortaya çıkabilir. Bu maliyet değişimleri üretim zincirinin farklı aşamalarında fiyatlara yansıyabilir.
ETKİ HER DÖNEM AYNI MIDIR?
Hayır. Kur geçişkenliği zaman içinde ve ekonomik koşullara göre değişebilir.
Enflasyonun seviyesi, enflasyon beklentileri, kur hareketinin büyüklüğü ve kalıcılığı, ekonomik faaliyetin durumu ve firmaların fiyatlama davranışları geçişkenliğin hızını ve boyutunu etkileyebilir.
Bu nedenle ekonomistler kur geçişkenliğini sabit bir katsayı olarak değil, koşullara göre değişebilen bir ilişki olarak da inceler.
KUR GEÇİŞKENLİĞİ NASIL ÖLÇÜLÜR?
Ekonomik çalışmalarda döviz kuru değişimlerinin ithalat fiyatları, üretici fiyatları veya tüketici fiyatları üzerindeki etkisi farklı dönemler ve ekonometrik yöntemler kullanılarak tahmin edilir.
Bu nedenle "kur geçişkenliği" tek bir evrensel oran değildir. Ölçülen fiyat göstergesine, döneme, sektöre ve kullanılan yönteme göre farklı sonuçlar elde edilebilir.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), döviz kuru geçişkenliği çalışmaları; Uluslararası Para Fonu (IMF).