Likidite, bir varlığın değerinde önemli bir kayıp yaşanmadan ve fazla zaman gerektirmeden ödeme aracına dönüştürülebilme veya alınıp satılabilme kolaylığını ifade eder. Nakit en likit varlık kabul edilirken finansal ve reel varlıkların likiditesi piyasalarının derinliğine ve işlem koşullarına göre değişebilir.
Ekonomide likidite kelimesi farklı bağlamlarda kullanılabilir. Bir varlığın likit olmasından bir bankanın likidite durumuna veya finansal sistemdeki toplam likidite koşullarına kadar farklı kavramlar aynı sözcükle ifade edilebilir.
BİR VARLIĞIN LİKİT OLMASI NE DEMEKTİR?
Bir varlık kısa sürede, düşük işlem maliyetiyle ve piyasa fiyatında büyük bir kayıp oluşmadan nakde çevrilebiliyorsa yüksek likiditeye sahip kabul edilir.
Nakit doğrudan ödeme aracı olduğu için likiditesi en yüksek varlıktır. Yaygın biçimde işlem gören bazı finansal araçlar da hızlı şekilde alınıp satılabilir.
Buna karşılık gayrimenkul gibi varlıkların satışı daha uzun sürebilir ve işlem maliyetleri daha yüksek olabilir.
PİYASA LİKİDİTESİ NEDİR?
Piyasa likiditesi, bir finansal varlığın piyasada fiyatı önemli ölçüde hareket ettirmeden ne kadar kolay alınıp satılabildiğini ifade eder.
Çok sayıda alıcı ve satıcının bulunduğu, işlem hacminin yüksek olduğu ve alış-satış fiyatları arasındaki farkın düşük olduğu piyasalar genel olarak daha likit kabul edilir.
Piyasa koşulları bozulduğunda ise normal zamanda kolay satılabilen bir varlığın likiditesi azalabilir.
BANKA LİKİDİTESİ NEDİR?
Bankalar açısından likidite, vadesi gelen yükümlülüklerin zamanında karşılanabilmesi için gerekli nakit ve kolayca kullanılabilir fonlara erişim kapasitesiyle ilgilidir.
Bankaların varlıklarının önemli bölümü krediler gibi daha uzun vadeli olabilirken mevduat sahipleri fonlarını daha kısa vadede talep edebilir. Bu vade farklılığı likidite yönetimini bankacılığın temel unsurlarından biri haline getirir.
LİKİDİTE İLE SERMAYE AYNI ŞEY Mİ?
Hayır. Likidite ile sermaye veya ödeme gücü birbirinden farklı kavramlardır.
Bir kurumun toplam varlıklarının yükümlülüklerinden yüksek olması, her an yeterli nakde sahip olduğu anlamına gelmeyebilir. Kurum uzun vadede güçlü bir bilançoya sahip olduğu halde kısa vadeli ödemelerini karşılayacak likit kaynağa erişmekte zorlanabilir.
MERKEZ BANKASI LİKİDİTESİ NE DEMEKTİR?
Merkez bankaları bankacılık sistemindeki kısa vadeli likidite koşullarını para politikası operasyonlarıyla etkileyebilir. Açık piyasa işlemleri, borç verme ve fon çekme araçları bu çerçevede kullanılabilir.
Bu nedenle ekonomi haberlerinde "likidite" ifadesinin hangi anlamda kullanıldığını ayırt etmek önemlidir: varlık likiditesi, piyasa likiditesi ve bankacılık sistemi likiditesi birbirine bağlı olsa da aynı kavram değildir.
Kaynak: Bank for International Settlements (BIS); Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Para Politikası ve Piyasa İşlemleri.