Mevduat faizi, bankaya yatırılan paranın belirli koşullarla değerlendirilmesi karşılığında elde edilen faiz geliridir. Vadeli mevduat hesaplarında faiz getirisi; anapara, yıllık faiz oranı ve vade süresine göre hesaplanır. Ancak bankanın açıkladığı yıllık faiz oranı ile yatırımcının belirli bir vadede elde edeceği getiri aynı değildir. Net getiri hesabında vergi kesintilerinin de dikkate alınması gerekir.
Mevduat faizinin hesaplanmasında kullanılan temel yöntemlerden biri basit faiz hesabıdır.
Bu yöntemde faiz tutarı, başlangıç anaparası üzerinden belirlenen süre için hesaplanır.
MEVDUAT FAİZİ HESAPLAMA FORMÜLÜ NEDİR?
Türk lirası cinsinden günlük esaslı basit faiz hesabında yaygın olarak kullanılan formül şöyledir:
Brüt faiz = Anapara × (Yıllık faiz oranı / 100) × (Vade gün sayısı / 365)
Bu formülde faiz oranı yıllık olarak ifade edilir.
Vade gün sayısı, paranın faiz getirisi elde edeceği süreyi gösterir.
Hesaplama yöntemi ve gün esası, ilgili mevduat ürününün sözleşme koşullarına göre farklılaşabilir.
100 BİN LİRANIN MEVDUAT FAİZİ NASIL HESAPLANIR?
100.000 liranın yıllık yüzde 36 basit faiz oranıyla 32 gün vadeli mevduat hesabına yatırıldığını varsayalım.
Hesaplama şu şekilde yapılır:
100.000 × 0,36 × 32 / 365 = 3.156,16 TL
Bu durumda 32 günlük brüt faiz geliri yaklaşık 3.156,16 liradır.
Vade sonunda brüt toplam tutar yaklaşık 103.156,16 liraya ulaşır.
Ancak yatırımcının hesabına geçecek net tutar, uygulanacak vergi kesintisi nedeniyle daha düşük olabilir.
BRÜT VE NET MEVDUAT FAİZİ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Brüt faiz, vergi kesintileri yapılmadan önce hesaplanan faiz geliridir.
Net faiz ise uygulanması gereken stopaj ve varsa diğer kesintiler sonrasında yatırımcıya kalan tutardır.
Örneğin brüt faiz gelirinin 1.000 lira ve varsayımsal stopaj oranının yüzde 10 olduğunu düşünelim.
Bu durumda vergi kesintisi 100 lira, net faiz geliri ise 900 lira olur.
Bu örnekteki vergi oranı yalnızca hesaplama yöntemini göstermek amacıyla kullanılmıştır. Geçerli stopaj oranları mevduatın özelliklerine ve ilgili düzenlemelere göre değişebilir.
MEVDUATTA BİLEŞİK FAİZ NASIL OLUŞUR?
Bileşik faiz, elde edilen faiz gelirinin anaparaya eklenerek sonraki dönemde yeniden faiz kazanmasıdır.
Örneğin ilk vade sonunda kazanılan net faiz anaparaya eklenir ve toplam tutar yeni bir vadeyle değerlendirilirse ikinci dönemin faiz hesabı daha yüksek bir anapara üzerinden yapılabilir.
Ancak yenilenen mevduat hesabında uygulanacak faiz oranı, yeni vade başlangıcındaki koşullara göre değişebilir.
YILLIK FAİZ ORANI İLE VADE GETİRİSİ NEDEN FARKLIDIR?
Bankaların açıkladığı faiz oranları genellikle yıllık bazdadır.
Bu nedenle yıllık yüzde 36 faiz oranı, 32 günlük mevduatın yüzde 36 kazandıracağı anlamına gelmez.
Vade getirisi, yıllık oranın ilgili gün sayısına karşılık gelen bölümünden hesaplanır.
Mevduatın vadesi uzadıkça diğer koşullar aynı kaldığında hesaplanan brüt faiz tutarı da artar.
MEVDUAT FAİZİ ENFLASYONDAN NASIL ETKİLENİR?
Mevduatın nominal faiz getirisi, paranın satın alma gücündeki değişimi tek başına göstermez.
Reel getiri hesaplanırken aynı dönemdeki net nominal getiri ve enflasyon oranı dikkate alınır.
Enflasyonun nominal getiriden yüksek olması durumunda mevduatın satın alma gücü bakımından getirisi negatif olabilir.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Mevduat Faiz Oranları Metaverisi ve Faiz İstatistikleri; ilgili mevduat ve vergi mevzuatı.