Para arzı, ekonomide hanehalkı ve şirketler gibi para tutan kesimlerin kullanımındaki para ve para benzeri finansal varlıkların belirli tanımlar altında ölçülen toplamını ifade eder. M1, M2 ve M3 ise paranın likidite derecesi farklı bileşenlerini giderek genişleyen kapsamlarla gösteren parasal büyüklüklerdir.
Günlük dilde para denildiğinde çoğu zaman banknot ve madeni paralar akla gelir. Modern ekonomilerde ise banka hesaplarındaki mevduatlar da ödeme ve tasarruf amacıyla kullanıldığı için para arzı hesaplarının önemli bölümünü oluşturur.
M1 NEDİR?
M1 en dar temel parasal büyüklüklerden biridir ve ödeme amacıyla en kolay kullanılabilen para unsurlarına odaklanır.
TCMB'nin parasal sektör bilançosu tanımlarında M1, dolaşımdaki para ile TL ve yabancı para cinsinden vadesiz mevduatların ilgili kapsamdaki toplamından oluşur.
Bu nedenle M1 ekonomide işlem amacıyla kullanılabilecek en likit parasal varlıkların önemli bölümünü gösterir.
M2 NEDİR?
M2, M1'in kapsamını genişletir. M1'e belirli vadeli mevduat türleri eklenerek hesaplanır.
Vadeli mevduatlar günlük ödeme işlemlerinde vadesiz hesaplar kadar doğrudan kullanılmasa da para benzeri ve görece likit finansal varlıklar oldukları için daha geniş para arzı tanımına dahil edilir.
Bu nedenle M2 her zaman M1'i kapsayan daha geniş bir parasal büyüklüktür.
M3 NEDİR?
M3 daha geniş bir para arzı tanımıdır. M2'nin yanında para piyasası fonları ve belirli borçlanma araçları gibi tanıma dahil edilen diğer likit finansal araçları da kapsayabilir.
Hangi finansal araçların M3'e dahil edildiği ülkenin parasal istatistik metodolojisine göre belirlenir.
NEDEN FARKLI PARA ARZI TANIMLARI VAR?
Bütün finansal varlıkların likiditesi aynı değildir. Cebinizdeki banknot hemen harcanabilirken uzun vadeli bir finansal varlığın ödeme aracına dönüştürülmesi daha fazla işlem gerektirebilir.
Parasal büyüklüklerin farklı kapsamlarla hesaplanması, ekonomideki para ve likiditenin farklı katmanlarının izlenmesini sağlar.
PARA ARZI ARTIŞI ENFLASYON DEMEK Mİ?
Para arzı ile fiyatlar arasında ekonomik ilişkiler bulunmakla birlikte belirli bir parasal büyüklüğün artış oranını doğrudan aynı oranda enflasyon olarak yorumlamak doğru değildir.
Paranın dolaşım hızı, kredi koşulları, para talebi, üretim kapasitesi, beklentiler ve finansal sistemdeki davranışlar para arzındaki değişimin ekonomi üzerindeki etkisini şekillendirir.
Bu nedenle M1, M2 ve M3 verileri kredi, faiz, ekonomik faaliyet ve fiyat göstergeleriyle birlikte değerlendirilir.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Parasal ve Finansal İstatistikler Metaverisi; Uluslararası Para Fonu (IMF), Monetary and Financial Statistics Manual.