Portföy çeşitlendirmesi, yatırımın tek bir finansal varlıkta yoğunlaşması yerine farklı varlıklara, sektörlere veya yatırım araçlarına dağıtılmasıdır. Temel amaç, belirli bir yatırımın olumsuz performansının toplam portföy üzerindeki etkisini sınırlamaktır. Ancak çeşitlendirme bütün yatırım risklerini ortadan kaldırmaz ve portföyün her koşulda değer kazanmasını garanti etmez.
Portföy, bir yatırımcının sahip olduğu finansal varlıkların bütününü ifade eder. Hisse senetleri, tahviller, yatırım fonları ve diğer uygun varlıklar aynı portföyde bulunabilir.
PORTFÖY ÇEŞİTLENDİRMESİ NASIL ÇALIŞIR?
Farklı finansal varlıklar ekonomik gelişmelere aynı şekilde tepki vermeyebilir.
Örneğin bir sektördeki olumsuz gelişmeler, o sektörde faaliyet gösteren şirketlerin hisse fiyatlarını düşürebilir.
Başka sektörlerdeki şirketlerin fiyatları ise aynı dönemde farklı yönde hareket edebilir.
Portföyün farklı varlıklardan oluşması, tek bir varlıktaki fiyat değişiminin toplam yatırım üzerindeki etkisini azaltabilir.
ÇEŞİTLENDİRME RİSKİ NASIL ETKİLER?
Bir yatırımcının bütün birikimini tek bir şirketin hissesine yatırdığını varsayalım.
Şirketin faaliyetlerinde ortaya çıkabilecek olumsuz gelişmeler, yatırımcının toplam portföyünü doğrudan etkiler.
Aynı tutarın farklı şirketler ve varlık grupları arasında dağıtılması, tek bir şirkete özgü riskin portföy üzerindeki ağırlığını azaltabilir.
Ancak genel piyasa düşüşlerinde farklı varlıklar aynı anda değer kaybedebilir.
PORTFÖYDE ÇOK SAYIDA HİSSE BULUNMASI YETERLİ Mİ?
Hayır. Portföydeki varlıkların sayısı, çeşitlendirmenin tek göstergesi değildir.
Örneğin yalnızca aynı sektörde faaliyet gösteren çok sayıda şirketin hisselerini içeren bir portföy, sektöre özgü risklere yoğun biçimde maruz kalabilir.
Benzer şekilde farklı yatırım fonları, portföylerinde aynı şirketlerin hisselerini taşıyabilir.
Bu nedenle çeşitlendirmede varlıkların birbirinden ne ölçüde farklı risklere sahip olduğu önemlidir.
KORELASYON NEDİR?
Korelasyon, iki finansal varlığın getirilerinin birlikte hareket etme derecesini gösteren istatistiksel ölçüdür.
Pozitif korelasyon, varlıkların genellikle aynı yönde hareket etme eğilimini ifade eder.
Negatif korelasyon ise varlıkların ters yönlü hareket etme eğilimiyle ilişkilidir.
Ancak geçmişte gözlenen korelasyon ilişkileri gelecekte aynı şekilde devam etmek zorunda değildir.
ÇEŞİTLENDİRMEYE İLİŞKİN ÖRNEK HESAPLAMA
Bir portföyün eşit ağırlıkla iki farklı finansal varlıktan oluştuğunu varsayalım.
İlk varlık belirli bir dönemde yüzde 20 değer kaybederken ikinci varlık yüzde 10 değer kazansın.
Başlangıç ağırlıkları eşit ve dönem içinde işlem yapılmadığı varsayımıyla portföyün toplam getirisi eksi yüzde 5 olur.
Bu örnekte ikinci varlığın pozitif getirisi, ilk varlıktaki kaybın toplam portföy üzerindeki etkisini azaltmıştır.
Ancak her iki varlığın aynı anda değer kaybetmesi de mümkündür.
ÇEŞİTLENDİRME HANGİ RİSKLERİ AZALTAMAZ?
Şirket veya sektör özelindeki bazı riskler, portföy çeşitlendirmesiyle azaltılabilir.
Buna karşılık ekonomik durgunluk, genel piyasa düşüşü ve sistem genelindeki finansal sorunlar gibi riskler çok sayıda varlığı aynı anda etkileyebilir.
Bu nedenle çeşitlendirilmiş portföylerde de finansal kayıp yaşanabilir.
Portföy çeşitlendirmesi ile varlık dağılımı birbirine yakın kavramlar olmakla birlikte farklı risk yönetimi boyutlarını ifade eder.
Kaynak: Sermaye Piyasası Kurulu, Yatırım Fonları Tanıtım Rehberi; SEC Investor.gov, Asset Allocation and Diversification.