Yurt dışından Türkiye'ye gelen yatırım ve finansman kaynakları, döviz piyasasındaki arz ve talep dengesini etkileyebiliyor. Yabancı sermaye girişleri Türk lirasına yönelik talebi artırabilirken, bu etkinin büyüklüğü yatırımın türüne, döviz işlemlerine ve ekonomideki diğer gelişmelere bağlı olarak değişiyor.
Türkiye'ye yabancı sermaye farklı yollarla gelebiliyor.
Yabancı şirketlerin fabrika kurması, mevcut işletmelere ortak olması, yatırımcıların hisse senedi veya tahvil satın alması ve yurt dışından kredi kullanılması farklı finansman hareketleri oluşturuyor.
Bu işlemler döviz piyasasını etkileyebilse de hepsi aynı ekonomik sonuçları doğurmuyor.
YABANCI SERMAYE GİRİŞİ NEDİR?
Yabancı sermaye girişi, yurt dışında yerleşik yatırımcıların Türkiye'deki finansal varlıklara, işletmelere veya diğer yatırım araçlarına kaynak yönlendirmesini ifade ediyor.
Uluslararası finans hareketleri ödemeler dengesinin finans hesabında çeşitli kategoriler altında izleniyor.
Doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve diğer yatırımlar bu hesabın önemli bileşenleri arasında bulunuyor.
DOĞRUDAN YATIRIM İLE PORTFÖY YATIRIMI ARASINDAKİ FARK
Doğrudan yabancı yatırım, yatırımcının başka bir ülkedeki işletmenin yönetiminde kontrol veya önemli ölçüde söz sahibi olmasını içeren yatırım türü.
Yeni üretim tesisi kurulması veya mevcut bir işletmeye doğrudan yatırım yapılması bu kapsamda değerlendirilebiliyor.
Portföy yatırımları ise hisse senedi, tahvil ve benzeri finansal varlıklara yapılan yatırımları kapsıyor.
Portföy yatırımları genellikle finansal piyasalarda daha kolay alınıp satılabildiği için piyasa koşullarındaki değişimlere hızlı tepki verebiliyor.
DÖVİZ GİRİŞİ KURU NASIL ETKİLİYOR?
Yabancı bir yatırımcı Türkiye'de Türk lirası cinsinden bir finansal varlık satın almak istediğinde dövizini TL'ye çevirebilir.
Bu işlem döviz arzını ve Türk lirasına yönelik talebi artırabilir.
Diğer koşullar sabitken döviz arzının artması, döviz kuru üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir.
Ancak yabancı sermaye girişlerinin tamamı doğrudan spot döviz piyasasında TL alımına dönüşmüyor.
İşlemin para birimi, yatırımın finansman yöntemi ve karşı taraftaki döviz talebi sonucu etkiliyor.
YABANCI YATIRIMCI NEDEN TÜRKİYE'YE GELİYOR?
Yatırımcılar karar verirken beklenen getiriyi, ekonomik büyüme görünümünü, faiz oranlarını, döviz kuru riskini ve yatırım ortamını değerlendiriyor.
Finansal yatırımcılar açısından uluslararası faiz farkları ve küresel risk iştahı da önem taşıyor.
Doğrudan yatırımlarda ise üretim maliyetleri, pazar büyüklüğü, iş gücü, altyapı ve uzun vadeli faaliyet beklentileri daha belirleyici olabiliyor.
SERMAYE ÇIKIŞI OLURSA NE YAŞANIYOR?
Yabancı yatırımcıların Türk lirası cinsinden varlıklarını satarak dövize yönelmesi, döviz talebini artırabiliyor.
Bu durum diğer koşullar sabitken döviz kuru üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabilir.
Ancak kurun nihai yönünü yalnızca yabancı yatırımcıların işlemleri belirlemiyor.
İhracat gelirleri, ithalat ödemeleri, yerleşiklerin döviz tercihleri ve finansal piyasa koşulları da döviz arz ve talebini etkiliyor.
SERMAYE GİRİŞİ İLE CARİ AÇIK AYNI ŞEY Mİ?
Cari işlemler hesabı mal, hizmet ve gelir akımlarını gösterirken finans hesabı uluslararası finansal işlemleri izliyor.
Yabancı sermaye girişleri cari açığın finansmanına katkı sağlayabiliyor ancak cari işlemler geliri olarak kaydedilmiyor.
Bu nedenle sermaye hareketlerinin döviz kuru üzerindeki etkisi ile cari işlemler dengesi üzerindeki muhasebesel karşılığı birbirinden ayrılıyor.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Ödemeler Dengesi İstatistikleri ve Terimler Sözlüğü; Uluslararası Para Fonu, sermaye hareketleri araştırmaları.