Deflasyon, ekonomide mal ve hizmetlerin genel fiyat seviyesinin belirli bir süre boyunca düşmesidir. Tek bir ürünün ucuzlaması deflasyon anlamına gelmez; fiyat düşüşünün ekonominin geniş bölümüne yayılması ve süreklilik göstermesi gerekir.
Fiyatların düşmesi ilk bakışta tüketici açısından olumlu görünebilir. Ancak ekonominin genelinde uzun süre devam eden fiyat düşüşleri tüketim, yatırım, ücretler, şirket gelirleri ve borçların reel yükü üzerinde önemli sonuçlar yaratabilir.
DEFLASYON NASIL OLUŞUR?
Deflasyon farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Ekonomide toplam talebin belirgin biçimde zayıflaması, kredi daralması, para arzındaki düşüş veya ciddi ekonomik durgunluk fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir.
Üretim maliyetlerindeki büyük ve kalıcı düşüşler de fiyatları aşağı çekebilir. Ancak ekonomistler açısından özellikle talep yetersizliğiyle birlikte görülen yaygın ve sürekli fiyat düşüşleri önem taşır.
HER FİYAT DÜŞÜŞÜ DEFLASYON DEĞİLDİR
Bir teknolojik ürünün üretim maliyetleri düştüğü için ucuzlaması ya da mevsiminde sebze fiyatlarının gerilemesi deflasyon olarak tanımlanmaz.
Deflasyondan söz edebilmek için fiyat düşüşünün geniş bir mal ve hizmet grubuna yayılması gerekir. Tüketici fiyat endeksindeki yıllık değişimin kalıcı biçimde negatif hale gelmesi deflasyonun temel göstergelerinden biridir.
DEFLASYON NEDEN RİSKLİDİR?
Tüketiciler fiyatların gelecekte daha da düşeceğini düşünürse bazı harcamalarını erteleyebilir. Talepteki zayıflama şirketlerin satışlarını ve gelirlerini azaltabilir.
Şirketler buna üretimi, yatırımları veya istihdamı azaltarak karşılık verebilir. Bu durum gelirlerin ve talebin daha da zayıflamasına neden olabilir.
Uzun süreli deflasyonun bir başka etkisi borçlar üzerindedir. Borcun nominal tutarı değişmezken fiyatlar ve gelirler gerilediğinde borcun reel yükü artabilir.
DEFLASYON İLE DEZENFLASYON ARASINDAKİ FARK
Dezenflasyonda fiyatlar yükselmeye devam eder fakat artış hızı düşer. Deflasyonda ise genel fiyat seviyesi geriler.
Bu nedenle yüzde 20'den yüzde 10'a düşen enflasyon dezenflasyon, yüzde sıfırın altına inen ve yaygın fiyat düşüşünü gösteren enflasyon ise deflasyon olarak değerlendirilir.
Merkez bankalarının fiyat istikrarı hedeflerinde yalnızca yüksek enflasyondan değil, uzun süreli deflasyondan da kaçınmaya çalışmasının temel nedenlerinden biri bu ekonomik risklerdir.