Dezenflasyon, fiyatların genel seviyesinin düşmesi değil, fiyatların artış hızının yavaşlamasıdır. Enflasyon yüzde 40'tan yüzde 30'a gerilediğinde ekonomi dezenflasyon sürecindedir; fiyatlar hâlâ yükselir ancak önceki döneme göre daha düşük hızla artar.
Ekonomide enflasyon, dezenflasyon ve deflasyon kavramları birbirine yakın görünse de farklı durumları ifade eder. Dezenflasyon özellikle yüksek enflasyon dönemlerinden sonra fiyat artış hızının aşağı çekildiği süreçleri tanımlamak için kullanılır.
DEZENFLASYON NASIL ÇALIŞIR?
Bir ekonomide yıllık enflasyonun yüzde 50'den yüzde 40'a, ardından yüzde 30'a gerilediğini düşünelim. Her üç durumda da fiyatlar bir yıl öncesine göre daha yüksektir. Ancak fiyatların yükselme hızı giderek azalmaktadır.
Bu süreç dezenflasyondur. Enflasyon oranı pozitif kaldığı sürece genel fiyat düzeyi yükselmeye devam eder.
DEZENFLASYON İLE DEFLASYON AYNI ŞEY DEĞİL
Dezenflasyonda fiyatlar artmaya devam ederken artış oranı düşer. Deflasyonda ise genel fiyat seviyesi geriler ve enflasyon oranı negatif hale gelir.
Örneğin bir mal sepetinin fiyatı 100 liradan 150 liraya, ardından 165 liraya yükselirse ikinci dönemde fiyatlar hâlâ artmıştır. Ancak artış oranı yüzde 50'den yüzde 10'a gerilemiştir. Bu dezenflasyondur.
Aynı sepetin 150 liradan 145 liraya düşmesi ise genel fiyat hareketinin parçası olması halinde deflasyon örneği olabilir.
DEZENFLASYON NASIL SAĞLANIR?
Dezenflasyon sürecinde merkez bankalarının para politikası, kredi koşulları, toplam talep, ücret ve fiyatlama davranışları, döviz kuru hareketleri, enerji ve emtia fiyatları ile enflasyon beklentileri etkili olabilir.
Sıkı para politikası talebi ve kredi büyümesini sınırlayarak fiyat baskılarının azalmasına katkıda bulunabilir. Ancak arz koşullarındaki iyileşme veya enerji maliyetlerindeki düşüş gibi unsurlar da enflasyon hızını azaltabilir.
FİYATLAR ESKİ SEVİYESİNE DÖNER Mİ?
Dezenflasyonun en çok karıştırılan yönü budur. Enflasyon oranının düşmesi, geçmişte gerçekleşen fiyat artışlarının geri alınması anlamına gelmez.
Fiyatların genel seviyesi yeni ve daha yüksek bir düzeyde kalabilir. Dezenflasyon yalnızca bu seviyeden sonraki artışların daha düşük hızla gerçekleştiğini ifade eder.
Bu nedenle dezenflasyon verileri değerlendirilirken enflasyon oranı ile fiyat seviyesinin birbirinden ayrılması gerekir.