Enflasyon, ekonomide mal ve hizmetlerin genel fiyat düzeyinin zaman içinde sürekli yükselmesini ifade eder. Enflasyon arttığında aynı miktardaki parayla satın alınabilecek mal ve hizmet miktarı azalır; başka bir ifadeyle paranın satın alma gücü düşer.
Tek bir ürünün fiyatının yükselmesi enflasyon anlamına gelmez. Enflasyondan söz edebilmek için ekonomide geniş bir mal ve hizmet grubundaki fiyat hareketlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
ENFLASYON NASIL ÖLÇÜLÜR?
Türkiye'de tüketicilerin karşılaştığı fiyat değişimlerinin temel göstergesi Tüketici Fiyat Endeksi'dir. TÜFE, hanehalklarının tüketim amacıyla satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyatlarında zaman içinde meydana gelen değişimleri ölçer.
Bunun için hanehalklarının harcamalarında önemli yer tutan ürün ve hizmetlerden oluşan bir tüketim sepeti oluşturulur. Gıda, konut, ulaştırma, giyim ve çeşitli hizmetler gibi farklı harcama grupları bu hesaplamada yer alır.
HER ÜRÜNÜN ENFLASYONDAKİ ETKİSİ AYNI MI?
Hayır. TÜFE sepetindeki her mal ve hizmetin farklı bir ağırlığı vardır. Ağırlıklar, söz konusu ürün veya hizmet grubunun hanehalklarının toplam tüketim harcamalarındaki payını yansıtır.
Bu nedenle tüketim harcamalarında daha büyük paya sahip bir gruptaki fiyat değişimi, endeksi daha küçük ağırlığa sahip bir üründeki aynı oranlı fiyat değişiminden daha fazla etkileyebilir.
TÜİK, tüketim kalıplarındaki değişimleri yansıtmak amacıyla sepetteki ürünleri ve ağırlıkları belirli aralıklarla günceller.
AYLIK VE YILLIK ENFLASYON ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Aylık enflasyon, tüketici fiyatlarının bir önceki aya göre ne kadar değiştiğini gösterir. Yıllık enflasyon ise fiyat seviyesinin bir önceki yılın aynı ayına göre değişimini ölçer.
Bu nedenle yıllık enflasyonun düşmesi, fiyatların mutlaka düştüğü anlamına gelmez. Fiyatlar yükselmeye devam ederken artış hızı yavaşlarsa yıllık enflasyon gerileyebilir.
KİŞİSEL ENFLASYON NEDEN FARKLI OLABİLİR?
TÜFE toplum genelini temsil eden ortalama bir tüketim sepetine dayanır. Ancak her hanenin harcama dağılımı farklıdır.
Gelirinin büyük bölümünü kira ve gıdaya ayıran bir hane ile otomobil, eğitim veya farklı hizmetlere daha fazla harcama yapan bir hanenin karşılaştığı fiyat değişimleri aynı olmayabilir. Bu nedenle kişilerin hissettiği enflasyon resmi TÜFE oranından farklılaşabilir.