Gayrisafi yurt içi hasıla, kısaca GSYH, bir ülkenin sınırları içinde belirli bir dönemde üretilen nihai mal ve hizmetlerden yaratılan ekonomik değeri ölçen temel göstergedir. Ekonominin büyüklüğünü ve zaman içindeki değişimini izlemek için kullanılır.
Bir ekonomide fabrikalardan mağazalara, bankalardan restoranlara, inşaattan yazılım hizmetlerine kadar çok sayıda faaliyet gerçekleşir. GSYH, bu faaliyetlerin ekonomide oluşturduğu toplam katma değeri ortak bir ölçü altında toplar.
GSYH NEYİ ÖLÇER?
GSYH'nin temel özelliği üretimin ülke sınırları içinde gerçekleşmesine dayanmasıdır. Üretimi yapan şirketin veya kişinin yerli ya da yabancı olması tek başına belirleyici değildir. Esas olan ekonomik faaliyetin ilgili ülkenin ekonomik sınırları içinde gerçekleşmesidir.
Hesaplamada aynı ekonomik değerin birden fazla kez sayılmasını önlemek gerekir. Bu nedenle ara mallar ile nihai ürünler arasındaki fark önemlidir.
Örneğin buğdayın una, unun ekmeğe dönüştüğü bir üretim zincirinde her aşamadaki satışları doğrudan toplamak aynı değerin tekrar sayılmasına yol açabilir. Ulusal hesaplar bunun yerine üretim aşamalarında yaratılan katma değeri esas alır.
GSYH NASIL HESAPLANIR?
GSYH üç farklı yaklaşımla hesaplanabilir: üretim, harcama ve gelir yöntemi. Teorik olarak bu üç yaklaşım aynı ekonomik faaliyeti farklı açılardan ölçtüğü için aynı sonuca ulaşmalıdır.
Üretim yaklaşımı sektörlerin yarattığı katma değeri ölçer. Harcama yaklaşımı ekonomide nihai mal ve hizmetlere yapılan harcamaları toplar. Bu yaklaşımda hanehalkı tüketimi, kamu tüketimi, yatırımlar ve net ihracat temel bileşenlerdir.
Gelir yaklaşımı ise üretim sonucunda ortaya çıkan ücret, işletme geliri ve diğer gelir unsurlarını izler.
NOMİNAL VE REEL GSYH NEDEN AYRILIR?
GSYH parasal değerle hesaplandığı için fiyatlardaki değişim toplam değeri etkiler. Ekonomide hiç daha fazla ürün üretilmese bile fiyatların yükselmesi nominal GSYH'yi artırabilir.
Bu nedenle ekonomik faaliyetin gerçek hacmindeki değişimi ölçmek için fiyat etkisinden arındırılmış reel GSYH kullanılır. Ekonomik büyüme denildiğinde çoğunlukla reel GSYH'deki değişim kastedilir.
GSYH REFAHI TAM OLARAK GÖSTERİR Mİ?
GSYH ekonominin üretim büyüklüğünü ölçer ancak gelirin toplum içinde nasıl dağıldığını tek başına göstermez. Yaşam kalitesi, servet dağılımı, çevresel maliyetler veya ücretsiz ev içi üretimin önemli bölümü de GSYH'nin doğrudan ölçtüğü alanlar değildir.
Bu nedenle GSYH ekonomik faaliyetin temel göstergelerinden biri olmakla birlikte gelir dağılımı, istihdam, fiyatlar ve kişi başına gelir gibi diğer göstergelerle birlikte değerlendirilir.