Kişi başına gelir, bir ekonominin toplam gelir veya üretim büyüklüğünün nüfusa bölünmesiyle elde edilen ortalama göstergedir. En yaygın kullanımda gayrisafi yurt içi hasılanın nüfusa bölünmesiyle hesaplanan kişi başına GSYH esas alınır.
Bir ülkenin toplam ekonomik büyüklüğü tek başına vatandaşların ortalama ekonomik imkânlarını karşılaştırmak için yeterli değildir. Nüfusu çok büyük iki ekonomi aynı toplam gelire sahip olsa bile kişi başına düşen ekonomik değer farklı olabilir.
KİŞİ BAŞINA GSYH NASIL HESAPLANIR?
Temel hesap oldukça basittir: Belirli bir dönemin GSYH'si aynı döneme karşılık gelen nüfusa bölünür.
Örneğin yıllık GSYH'si 1 trilyon lira olan ve 10 milyon kişinin yaşadığı varsayımsal bir ekonomide kişi başına GSYH 100 bin liradır.
Ancak bu rakam ülkedeki her kişinin gerçekten 100 bin lira gelir elde ettiği anlamına gelmez. Kişi başına GSYH istatistiksel bir ortalamadır.
NEDEN DOLAR CİNSİNDEN DE HESAPLANIR?
Ülkeler arası karşılaştırmalarda kişi başına GSYH çoğu zaman ortak bir para birimine, genellikle ABD dolarına çevrilir. Bu hesapta kullanılan döviz kuru değiştiğinde, yerel para cinsinden GSYH ve üretim hacmi aynı kalsa bile dolar cinsinden kişi başına gelir değişebilir.
Bu nedenle döviz kuru üzerinden yapılan karşılaştırmaların yanında satın alma gücü paritesine göre kişi başına gelir göstergeleri de kullanılır.
Satın alma gücü paritesi, ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını hesaba katarak ekonomik hacmin karşılaştırılmasına yardımcı olur.
KİŞİ BAŞINA GELİR ARTIŞI NE ANLAMA GELİR?
Kişi başına reel GSYH'nin yükselmesi, ekonomide kişi başına düşen ortalama üretim hacminin arttığını gösterir. Toplam ekonomi büyürken nüfus da arttığı için toplam GSYH ile kişi başına GSYH aynı hızda değişmek zorunda değildir.
Ekonominin nüfustan daha hızlı büyümesi kişi başına üretimin artmasına, nüfusun ekonomik üretimden daha hızlı artması ise kişi başına göstergenin zayıflamasına neden olabilir.
GELİR DAĞILIMINI GÖSTERİR Mİ?
Kişi başına gelir bir ortalama olduğu için gelirin insanlar arasında nasıl dağıldığını göstermez.
Aynı kişi başına GSYH seviyesine sahip iki ülkede gelir dağılımı, ücretler, sosyal transferler ve hanehalklarının yaşam standartları birbirinden oldukça farklı olabilir.
Bu nedenle kişi başına gelir; medyan gelir, gelir dağılımı, yoksulluk, istihdam ve satın alma gücü gibi göstergelerin yerine geçmez. Ekonominin kişi başına düşen ortalama büyüklüğünü gösteren tamamlayıcı bir ölçüdür.