Reel faiz, bir faiz getirisinin enflasyonun etkisinden arındırılmış halini ifade eder. Bir yatırımın veya tasarrufun yalnızca nominal olarak ne kadar kazandırdığını değil, satın alma gücü açısından gerçek getirisinin ne olduğunu anlamak için kullanılır.
Bankada bulunan bir mevduatın faiz oranı yüksek görünebilir. Ancak aynı dönemde fiyatlar daha hızlı yükseliyorsa, yatırımcının elde ettiği faiz geliri satın alma gücünü korumaya yetmeyebilir. Reel faiz kavramı bu farkı ölçmeye yardımcı olur.
REEL FAİZ NASIL HESAPLANIR?
Basitleştirilmiş hesaplamada reel faiz, nominal faiz oranından enflasyon oranının çıkarılmasıyla bulunur.
Örneğin nominal faiz yüzde 30, ilgili döneme ilişkin enflasyon yüzde 20 ise basit yaklaşımla reel faiz yaklaşık yüzde 10'dur.
Nominal faiz yüzde 20, enflasyon yüzde 30 olduğunda ise reel faiz yaklaşık eksi yüzde 10 olur.
NOMİNAL FAİZ İLE REEL FAİZ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Nominal faiz, banka mevduatı, tahvil veya kredi üzerinde görülen faiz oranıdır. Reel faiz ise fiyatlardaki değişimi dikkate alarak bu oranın satın alma gücü üzerindeki etkisini gösterir.
Bu nedenle yalnızca nominal faiz oranına bakmak bir yatırımın gerçek getirisini değerlendirmek için yeterli olmayabilir.
BEKLENEN ENFLASYON NEDEN ÖNEMLİ?
Reel faiz hesabında hangi enflasyon ölçüsünün kullanıldığı önem taşır. Geçmiş döneme ait gerçekleşen enflasyon kullanılarak geriye dönük reel faiz hesaplanabilir. Gelecek döneme ilişkin enflasyon beklentisi kullanıldığında ise ileriye dönük reel faiz değerlendirmesi yapılır.
Finansal kararlar geleceğe yönelik olduğu için yatırımcılar ve ekonomi yönetimleri açısından beklenen enflasyona göre hesaplanan reel faiz de yakından takip edilir.
POZİTİF VE NEGATİF REEL FAİZ NE DEMEK?
Nominal faiz enflasyonun üzerinde kaldığında reel faiz pozitif olabilir. Bu durumda faiz getirisi, kullanılan enflasyon ölçüsüne göre satın alma gücündeki kaybı telafi edebilir.
Enflasyon nominal faizden yüksek olduğunda ise reel faiz negatife dönebilir. Bu durumda nominal olarak para kazanılmış olsa bile satın alma gücü aynı ölçüde korunmamış olabilir.
Reel faiz; tasarruf kararları, tahvil piyasaları, sermaye hareketleri ve para politikası değerlendirmelerinde kullanılan temel göstergelerden biridir.