TÜFE ve Yİ-ÜFE ekonomide fiyat hareketlerini izlemek için kullanılan iki temel göstergedir. Her ikisi de fiyat değişimlerini ölçmesine rağmen ekonominin farklı aşamalarını takip eder. TÜFE tüketicinin ödediği fiyatlara, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi ise üreticilerin yurt içine sattığı ürünlerin fiyatlarına odaklanır.
Bu nedenle iki göstergenin aynı dönemde farklı hızlarda yükselmesi veya düşmesi mümkündür.
TÜFE NEYİ ÖLÇER?
Tüketici Fiyat Endeksi, hanehalklarının nihai tüketim amacıyla satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyatlarında meydana gelen değişimi ölçer.
TÜFE'de tüketicinin gerçekten ödediği fiyat esas alınır. Bu fiyat KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergileri de içerir.
Gıda, ulaştırma, konut, giyim ve hizmetler gibi tüketici harcamalarının farklı bölümleri belirli ağırlıklarla endekse dahil edilir.
Yİ-ÜFE NEYİ ÖLÇER?
Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi, Türkiye'de üretilen ve yurt içinde satışa sunulan ürünlerin üretici fiyatlarında zaman içinde meydana gelen değişimi ölçer.
Yİ-ÜFE'nin kapsamına madencilik ve taş ocakçılığı, imalat, elektrik ve gaz ile su temini gibi üretim faaliyetleri girer.
Üretici fiyatları hesaplanırken KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergiler dahil edilmez. Bu yönüyle Yİ-ÜFE, tüketicinin kasada karşılaştığı nihai fiyatı değil, üretim aşamasındaki fiyat hareketlerini izler.
ÜRETİCİ FİYATLARI ARTTIĞINDA TÜFE DE MUTLAKA ARTAR MI?
Üretici maliyetlerindeki yükseliş zaman içinde tüketici fiyatlarına yansıyabilir ancak bu geçiş otomatik ve bire bir değildir.
Şirketler maliyet artışının tamamını satış fiyatlarına aktarabilir, bir bölümünü kendi kâr marjlarından karşılayabilir veya talep koşullarına bağlı olarak fiyat artışını erteleyebilir.
Bu nedenle Yİ-ÜFE ile TÜFE arasında ilişki bulunmasına rağmen iki endeksin değişim oranlarının aynı olması beklenmez.
İKİ GÖSTERGE NEDEN BİRLİKTE İZLENİR?
TÜFE tüketicilerin karşı karşıya olduğu fiyat değişimini gösterirken Yİ-ÜFE üretim tarafındaki fiyat baskılarının izlenmesine yardımcı olur.
Enerji, hammadde, döviz kuru ve üretim maliyetlerindeki değişimler önce üretici fiyatlarında ortaya çıkabilir. Ancak nihai tüketici fiyatlarının seyri; talep koşulları, vergiler, ücretler, rekabet ve şirketlerin fiyatlama davranışları gibi başka faktörlerden de etkilenir.
Bu nedenle ekonomideki fiyat dinamiklerini değerlendirirken iki göstergenin birlikte ancak farklı anlamlara sahip olduğu dikkate alınarak izlenmesi gerekir.