Borsa endeksi, belirli kurallara göre seçilen menkul kıymetlerin fiyat veya getiri performansını tek bir göstergeyle ölçmek amacıyla oluşturulan istatistiksel değerdir. Endeksin hesaplanmasında hangi menkul kıymetlerin yer aldığı, bunlara verilen ağırlıklar ve hesaplama yöntemi belirleyici rol oynar.
Bir borsada yüzlerce şirketin hisse senedi işlem görebilir. Bu şirketlerin tamamının fiyat hareketini tek tek incelemek yerine belirli grupların performansını ölçen endeksler kullanılır.
BORSA ENDEKSİ NEDEN HESAPLANIR?
Endeksler belirli bir piyasanın, sektörün veya şirket grubunun fiyat ve getiri hareketlerini ortak bir ölçüyle izlemeyi sağlar.
Örneğin bankacılık sektöründeki şirketlerin performansını izlemek için banka endeksi, daha geniş bir pay grubunun hareketini değerlendirmek için genel piyasa endeksi kullanılabilir.
Endeksler ayrıca finansal ürünlerin performansının karşılaştırılmasında referans gösterge olarak kullanılabilir.
ENDEKS HESAPLAMASINDA AĞIRLIK NEDİR?
Bir endeksteki şirketlerin fiyat değişimlerinin endeksi ne ölçüde etkileyeceği kullanılan ağırlıklandırma yöntemine bağlıdır.
Fiyat ağırlıklı endekslerde pay fiyatları temel alınırken piyasa değeri ağırlıklı endekslerde şirketlerin piyasa büyüklükleri dikkate alınır.
Eşit ağırlıklı endekslerde ise endekse dahil edilen şirketlere belirlenen yöntem çerçevesinde eşit ağırlık verilir.
FİİLİ DOLAŞIMDAKİ PİYASA DEĞERİ NEDİR?
Fiili dolaşım, bir şirketin paylarının halka açık piyasada işlem görebilir kabul edilen bölümünü ifade eder.
Basitleştirilmiş hesaplamada şirketin pay fiyatı, toplam pay sayısı ve fiili dolaşım oranı birlikte değerlendirilerek fiili dolaşımdaki piyasa değeri hesaplanabilir.
Borsa İstanbul'un piyasa değeri ağırlıklı pay endekslerinde fiili dolaşımdaki piyasa değeri önemli hesaplama unsurlarından biridir.
ENDEKSİN YÜZDE KAÇ YÜKSELDİĞİ NASIL BULUNUR?
Bir endeksin dönemsel değişim oranı, son endeks değeri ile başlangıç değeri arasındaki farkın başlangıç değerine bölünmesiyle hesaplanabilir.
Örneğin varsayımsal bir endeksin 1.000 puandan 1.050 puana yükselmesi yüzde 5'lik artış anlamına gelir.
Endeksin 1.000 puandan 950 puana gerilemesi ise yüzde 5'lik düşüşü gösterir.
ENDEKS PUANI İLE PARA AYNI ŞEY Mİ?
Hayır. Endeks puanı doğrudan Türk lirası veya dolar cinsinden bir varlık tutarı değildir.
Endeksin başlangıç değeri ve hesaplama yöntemi belirli kurallara göre oluşturulur. Şirketlerin fiyatları değiştikçe hesaplanan endeks değeri de hareket eder.
SERMAYE ARTIRIMI ENDEKSİ NASIL ETKİLER?
Bedelli veya bedelsiz sermaye artırımı, pay bölünmesi ve benzeri kurumsal işlemler pay fiyatı veya pay sayısında teknik değişikliklere neden olabilir.
Endeks hesaplama yöntemlerinde bu tür işlemler için düzeltme mekanizmaları bulunur. Böylece yalnızca teknik değişikliklerden kaynaklanan hareketlerin endeks performansını yanıltıcı biçimde etkilemesi önlenmeye çalışılır.
Bu nedenle borsa endeksleri yalnızca hisse fiyatlarının toplanmasıyla değil, belirlenmiş metodolojik kurallar çerçevesinde hesaplanır.
Kaynak: Borsa İstanbul, BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Kural Seti ve Endeks Hesaplama Esasları.