Kredili işlem, yatırımcının sermaye piyasası aracı satın almak için kendi kaynaklarının yanında yatırım kuruluşundan sağladığı krediyi de kullanmasıdır. Bu yöntem yatırımcının mevcut nakdinden daha büyük tutarda işlem yapmasına imkân verebilir. Ancak borçla gerçekleştirilen işlemlerde fiyat hareketlerinin yatırımcının özkaynağı üzerindeki etkisi büyür ve kredi maliyetleri ortaya çıkar.
Borsada kredili işlemler, yatırımcının yalnızca kendi parasıyla yaptığı alım satımdan farklı bir finansman yapısına sahiptir.
KREDİLİ İŞLEM NASIL ÇALIŞIR?
Bir yatırımcının 50 bin lira özkaynağı bulunduğunu ve ilgili koşullar altında yatırım kuruluşundan 50 bin lira kredi kullandığını varsayalım.
Bu durumda yatırımcı toplam 100 bin liralık hisse senedi alabilir.
Ancak alınan hisselerin toplam değeri yatırımcının özkaynağından yüksek olduğu için fiyat hareketleri özkaynak üzerinde daha büyük oransal değişimler oluşturur.
KREDİLİ İŞLEMDE KAZANÇ NASIL DEĞİŞİR?
Örnekte 100 bin liralık hisse senedinin piyasa değerinin yüzde 10 yükselerek 110 bin liraya çıktığını düşünelim.
Hisselerin değer artışı 10 bin liradır. Kredi borcunun 50 bin lira olduğu varsayılırsa yatırımcının özkaynağı, kredi faizi ve diğer giderler hariç 60 bin liraya yükselir.
Böylece hisse fiyatındaki yüzde 10'luk artış, başlangıçtaki 50 bin liralık özkaynak üzerinde yüzde 20'lik artış oluşturur.
HİSSE FİYATI DÜŞERSE NE OLUR?
Aynı yatırımın piyasa değerinin yüzde 10 gerileyerek 90 bin liraya düştüğünü varsayalım.
Kredi borcu değişmediğinde yatırımcının özkaynağı 40 bin liraya iner.
Bu durumda hisse senedindeki yüzde 10'luk düşüş, yatırımcının başlangıç özkaynağında yüzde 20'lik kayba neden olur.
Kredi faizi ve işlem giderleri hesaba katıldığında zarar daha yüksek olabilir.
TEMİNAT TAMAMLAMA ÇAĞRISI NEDİR?
Kredili işlemlerde yatırımcının hesabında belirli düzeyde özkaynak veya teminat bulundurması gerekebilir.
Hisse fiyatlarının düşmesi nedeniyle özkaynak oranının gerekli seviyenin altına inmesi halinde yatırım kuruluşu ek teminat talep edebilir.
Bu durum teminat tamamlama çağrısı olarak adlandırılır.
Teminat yükümlülüğünün karşılanmaması halinde ilgili sözleşme ve düzenlemeler çerçevesinde pozisyonların kapatılması veya teminatların satılması söz konusu olabilir.
KREDİLİ İŞLEMİN MALİYETLERİ NELERDİR?
Kredili işlemlerde yatırımcı kullandığı finansman için faiz ödeyebilir. Ayrıca işlem komisyonları ve sözleşmeye bağlı diğer giderler bulunabilir.
Bu maliyetler hisse fiyatı değişmese bile yatırımcının net sonucunu olumsuz etkileyebilir.
Kredi kullanılarak alınan payların teminat değeri ve kredilendirilebilirliği de ilgili kurallara bağlıdır.
KREDİLİ İŞLEM HER HİSSEDE YAPILABİLİR Mİ?
Hayır. Kredili işlemlere konu olabilecek sermaye piyasası araçları ve uygulanacak koşullar ilgili düzenlemelerle belirlenir.
Borsa İstanbul'da belirli paylara kredili işlem yasağı gibi tedbirler uygulanabilir.
Kredili işlem bu nedenle yalnızca daha büyük tutarda hisse satın alma imkânı değil, borçlanma, teminat ve zorunlu pozisyon kapatma risklerini de içeren bir işlem türüdür.
Kaynak: Sermaye Piyasası Kurulu, Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç İşlemleri Tebliği; SEC Investor.gov, Understanding Margin Accounts; Borsa İstanbul, Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi.