Borsada tavan fiyat, bir hisse senedinin belirli bir işlem gününde geçerli kurallar çerçevesinde ulaşabileceği en yüksek fiyatı; taban fiyat ise en düşük fiyatı ifade eder. Günlük fiyat limitleri, borsanın belirlediği baz fiyat ve ilgili sermaye piyasası aracına uygulanan fiyat marjı üzerinden hesaplanır. Fiyat limitine ulaşılması, bütün alım veya satım emirlerinin gerçekleşeceği anlamına gelmez.
Pay piyasalarında fiyatlar alıcı ve satıcıların emirleri sonucunda oluşur. Ancak organize piyasalarda işlem fiyatlarının belirli sınırlar içinde kalmasını sağlayan kurallar uygulanabilir.
TAVAN FİYAT NASIL HESAPLANIR?
Tavan fiyat, ilgili pay için belirlenen baz fiyatın üzerine izin verilen günlük fiyat artış sınırının uygulanmasıyla hesaplanır.
Örneğin baz fiyatı 100 lira olan bir hisse için günlük üst fiyat sınırının varsayımsal olarak yüzde 10 olduğunu düşünelim.
Bu durumda teorik tavan fiyat 110 lira olur.
Gerçek piyasa uygulamasında fiyat adımları ve ilgili kurallar nedeniyle hesaplanan fiyatın belirlenen fiyat adımına uygun hale getirilmesi gerekebilir.
TABAN FİYAT NASIL HESAPLANIR?
Taban fiyat, baz fiyatın üzerine ilgili günlük düşüş sınırının uygulanmasıyla belirlenir.
Aynı örnekte baz fiyatı 100 lira olan hisse için günlük alt fiyat sınırının yüzde 10 olduğu varsayılırsa teorik taban fiyat 90 lira olur.
Bu örnek yalnızca hesaplama yöntemini açıklamak amacıyla verilmiştir. Borsa İstanbul'da uygulanacak fiyat marjları ilgili pazar ve sermaye piyasası aracına göre değişebilir.
BİR HİSSE TAVAN OLURSA NE OLUR?
Bir hisse senedinin fiyatı günlük üst sınıra ulaştığında tavan fiyatına gelmiş olur.
Bu seviyede alış emirlerinin satış emirlerinden fazla olması halinde karşılanmayı bekleyen alış emirleri birikebilir.
Ancak tavan fiyata ulaşılması işlemlerin mutlaka durduğu anlamına gelmez. Uygun karşı emir bulunduğunda izin verilen fiyat seviyelerinde işlemler gerçekleşebilir.
TABAN OLAN HİSSE SATILABİLİR Mİ?
Taban fiyatına ulaşan bir hissede satış emirlerinin alış emirlerinden fazla olması durumunda karşılanmayı bekleyen satış emirleri oluşabilir.
Yatırımcının taban fiyattan satış emri vermesi, emrin mutlaka gerçekleşeceği anlamına gelmez.
Emrin gerçekleşebilmesi için uygun alış emirlerinin bulunması ve işlem sistemindeki öncelik kurallarına göre eşleşme sağlanması gerekir.
FİYAT MARJI HER HİSSEDE AYNI MIDIR?
Hayır. Borsa İstanbul'da payların işlem gördüğü pazarlar ve farklı sermaye piyasası araçları için değişik fiyat marjları uygulanabilir.
Yeni pay alma hakları, borsa yatırım fonları ve diğer ürünler farklı işlem kurallarına tabi olabilir.
Ayrıca borsa tarafından piyasa işleyişine ilişkin düzenlemeler zaman içinde değiştirilebilir.
TAVAN VE TABAN İLE DEVRE KESİCİ AYNI ŞEY Mİ?
Hayır. Tavan ve taban fiyat, belirli bir işlem günü için geçerli fiyat sınırlarını ifade eder.
Devre kesici ise belirlenen koşullar gerçekleştiğinde ilgili sermaye piyasası aracındaki sürekli işlem sürecinin geçici olarak değiştirilmesini sağlayan piyasa mekanizmasıdır.
Devre kesici uygulaması ile günlük fiyat limitleri farklı işlevlere sahiptir.
Bu nedenle bir hisse senedinin tavan veya taban fiyata ulaşması, tek başına devre kesici uygulandığı anlamına gelmez.
Kaynak: Borsa İstanbul, Pay Piyasası Piyasa İşleyişi; Fiyat Marjları, Fiyat Limitleri ve Devre Kesici Uygulamaları.