Devletin bütçe giderlerinin gelirlerini aşması bütçe açığı oluşturuyor. Bu açığın borçlanmayla finanse edilmesi, finansal piyasalardaki kaynak talebini ve tahvil faizlerini etkileyebiliyor. Ancak bütçe açığının büyümesi her koşulda faizlerin yükseleceği anlamına gelmiyor. Para politikası, tasarruflar, yatırımcı talebi ve risk algısı da faizlerin oluşumunda rol oynuyor.
Kamu bütçesi, devletin belirli bir dönemde elde etmeyi öngördüğü gelirleri ve gerçekleştireceği harcamaları gösteriyor.
Vergiler ve diğer kamu gelirleri bütçenin gelir tarafını oluştururken personel giderleri, mal ve hizmet alımları, yatırımlar, transferler ve faiz ödemeleri harcama tarafında yer alıyor.
Giderlerin gelirleri aşması durumunda bütçe açığı ortaya çıkıyor.
BÜTÇE AÇIĞI NASIL FİNANSE EDİLİYOR?
Bütçe açığının finansmanında iç ve dış borçlanma kullanılabiliyor.
Hazine, yurt içi piyasalarda devlet tahvili ve Hazine bonosu ihraç ederek finansman sağlayabiliyor.
Bu menkul kıymetleri satın alan yatırımcılar, belirlenen koşullar çerçevesinde devlete borç vermiş oluyor.
Hazine'nin yeni borçlanma ihtiyacı, finansal piyasalarda devlet tahvillerine ilişkin arzı etkileyebiliyor.
DEVLET TAHVİLİ FAİZİ NASIL OLUŞUYOR?
Devlet tahvillerinin getirisi, yatırımcıların talebi ile tahvil arzının etkileşimi sonucunda oluşuyor.
Yatırımcılar tahvil satın alırken beklenen enflasyonu, alternatif yatırım araçlarının getirisini, vade riskini ve borçlunun geri ödeme kapasitesine ilişkin değerlendirmelerini dikkate alıyor.
Tahvil arzının artması ve yatırımcı talebinin aynı ölçüde yükselmemesi durumunda yeni borçlanmanın maliyeti artabiliyor.
Ancak güçlü tahvil talebi veya düşen enflasyon beklentileri bu etkiyi sınırlayabiliyor.
BÜTÇE AÇIĞI RİSK PRİMİNİ NASIL ETKİLİYOR?
Yatırımcılar kamu borcunun sürdürülebilirliğini değerlendirirken bütçe açığını, borç stokunu, ekonomik büyümeyi ve gelecekteki gelir beklentilerini birlikte inceliyor.
Gelecekteki borç ödeme kapasitesine ilişkin belirsizliklerin artması, yatırımcıların talep ettiği risk primini yükseltebiliyor.
Risk primindeki artış da kamu borçlanmasının maliyetini etkileyebiliyor.
Ancak tek başına bütçe açığının büyüklüğü, bir ülkenin borçlanma riskini belirlemek için yeterli değil.
KAMU BORÇLANMASI ÖZEL SEKTÖRÜ NASIL ETKİLİYOR?
Devletin finansal piyasalardan daha fazla kaynak talep etmesi, bazı koşullarda özel sektörün finansmana erişimini etkileyebiliyor.
Bankalar ve yatırımcılar kaynaklarını devlet tahvilleri ile şirket kredileri arasında dağıtırken getiri ve risk koşullarını karşılaştırıyor.
Kamu borçlanmasının piyasa faizlerini yükselttiği durumlarda şirketlerin kredi ve tahvil yoluyla finansman maliyetleri de artabiliyor.
Ekonomide bu mekanizma dışlama etkisi olarak adlandırılıyor.
BÜTÇE AÇIĞI HER ZAMAN FAİZİ YÜKSELTİR Mİ?
Hayır. Ekonomik durgunluk dönemlerinde özel sektörün kredi talebi azalırken bütçe açığı büyüyebilir.
Bu durumda kamu borçlanma ihtiyacı artsa bile zayıf kredi talebi ve güçlü tahvil alımları faizler üzerindeki baskıyı sınırlayabilir.
Merkez Bankasının para politikası duruşu ve piyasadaki likidite koşulları da faizlerin yönünü etkiler.
Bu nedenle bütçe açığı ile faizler arasındaki ilişki, borçlanma ihtiyacı, tasarruflar, piyasa talebi, risk primi ve para politikası birlikte değerlendirilerek açıklanabilir.
Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kamu Finansmanı İstatistikleri; Uluslararası Para Fonu, Fiscal Monitor ve kamu borcu araştırmaları.