Cari açık, bir ülkenin dünyanın geri kalanıyla yaptığı mal, hizmet ve gelir işlemlerinden elde ettiği döviz gelirlerinin aynı kapsamdaki giderlerini karşılayamaması durumudur. Cari işlemler hesabının negatif bakiye vermesi cari açık, pozitif bakiye vermesi ise cari fazla olarak adlandırılır.
Cari denge, bir ekonominin dış dünya ile ekonomik ilişkilerini izlemekte kullanılan temel göstergelerden biridir. Ancak cari açığı yalnızca ihracat ve ithalat arasındaki fark olarak görmek doğru değildir. Mal ticaretinin yanında hizmetler, birincil gelir ve ikincil gelir hareketleri de cari hesabın içinde yer alır.
CARİ DENGE NASIL HESAPLANIR?
Cari işlemler hesabının temel bileşenleri mal dengesi, hizmetler dengesi, birincil gelir ve ikincil gelir hesaplarıdır.
Mal dengesi ihracat ve ithalat hareketlerini kapsar. Hizmetler hesabında taşımacılık, turizm, finansal hizmetler ve çeşitli diğer hizmet gelir ve giderleri bulunur.
Birincil gelir hesabında çalışan gelirleri ile doğrudan yatırım, portföy yatırımı ve diğer yatırımlardan kaynaklanan faiz ve kâr gibi yatırım gelirleri izlenir. İkincil gelir hesabı ise karşılığında ekonomik değer alınmayan cari transferleri kapsar.
DIŞ TİCARET AÇIĞI CARİ AÇIK DEMEK Mİ?
Hayır. Bir ülke mal ticaretinde açık verirken hizmet ticaretinden önemli miktarda fazla elde edebilir. Örneğin turizm ve taşımacılık gelirleri mal ticaretinden kaynaklanan açığın bir bölümünü karşılayabilir.
Bu nedenle dış ticaret açığı ile cari açık aynı büyüklük olmak zorunda değildir.
CARİ AÇIK NASIL FİNANSE EDİLİR?
Cari işlemler hesabındaki açık, ödemeler dengesinin diğer bölümlerindeki finansman hareketleriyle karşılanır. Doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, krediler ve mevduat hareketleri bu finansmanın kaynakları arasında yer alabilir.
Merkez bankası rezervlerindeki değişimler de ödemeler dengesi finansmanının bir parçasıdır.
CARİ AÇIK NEDEN GSYH'YE ORANLANIR?
Cari açığın parasal büyüklüğü ekonominin ölçeğinden etkilenir. Aynı tutardaki açık küçük ve büyük iki ekonomi için aynı ağırlığı taşımayabilir.
Bu nedenle ülkeler ve dönemler arasında karşılaştırma yapılırken cari işlemler dengesinin gayrisafi yurt içi hasılaya oranı da kullanılır.
Cari açık tek başına ekonominin bütün dış finansman yapısını göstermez. Açığın büyüklüğü kadar hangi işlemlerden kaynaklandığı ve hangi finansman kalemleriyle karşılandığı da ödemeler dengesi istatistiklerinden izlenebilir.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Ödemeler Dengesi İstatistikleri; Uluslararası Para Fonu (IMF), Balance of Payments Manual.