Cari denge ile dış ticaret dengesi aynı kavram değildir. Dış ticaret dengesi esas olarak mal ihracatı ile mal ithalatı arasındaki farkı gösterirken cari işlemler dengesi mal ticaretine ek olarak hizmetler, birincil gelir ve ikincil gelir hareketlerini de kapsayan daha geniş bir göstergedir.
Ekonomi haberlerinde dış ticaret açığı ve cari açık ifadeleri zaman zaman birbirinin yerine kullanılabiliyor. Oysa iki veri farklı istatistik sistemleri ve kapsamlar üzerinden hesaplanır.
DIŞ TİCARET DENGESİ MAL TİCARETİNE ODAKLANIR
Dış ticaret istatistiklerinde bir ülkenin başka ülkelere sattığı mallar ihracat, dışarıdan satın aldığı mallar ise ithalat olarak kaydedilir.
İhracattan ithalat çıkarıldığında dış ticaret dengesi elde edilir. Sonuç negatifse dış ticaret açığı, pozitifse dış ticaret fazlası vardır.
CARİ DENGE DAHA GENİŞ BİR HESAPTIR
Cari işlemler hesabında mal ticaretinin yanında hizmetler dengesi de bulunur. Turizm, taşımacılık, finansal hizmetler ve diğer hizmet işlemleri bu bölümde yer alabilir.
Ayrıca yatırımlardan elde edilen veya yurt dışına ödenen faiz ve kâr gibi birincil gelirler ile bazı karşılıksız cari transferler de cari işlemler hesabına girer.
Bu nedenle mal ticaretinde ortaya çıkan açık cari işlemler hesabına aynen yansımak zorunda değildir.
TURİZM GELİRLERİ FARKI NASIL DEĞİŞTİRİR?
Varsayımsal olarak bir ekonominin 60 milyar dolar mal ticareti açığı verdiğini düşünelim. Aynı ülke hizmet ticaretinde, özellikle turizm ve taşımacılıktan 40 milyar dolar net fazla elde edebilir.
Diğer gelir kalemleri hesaba katılmadan önce bile hizmet fazlası mal ticareti açığının önemli bölümünü dengelemiş olur.
Bu örnek dış ticaret açığının neden otomatik olarak aynı tutarda cari açık anlamına gelmediğini gösterir.
VERİLER NEDEN BİREBİR ÖRTÜŞMEYEBİLİR?
Dış ticaret istatistikleri ile ödemeler dengesi istatistiklerinin metodolojik kapsamları arasında farklılıklar bulunabilir. Ödemeler dengesi verileri uluslararası ödemeler dengesi standartlarına göre düzenlenir ve mal işlemlerinde gerekli metodolojik uyarlamalar yapılabilir.
Bu nedenle aynı döneme ait dış ticaret istatistiklerindeki mal dengesi ile ödemeler dengesi tablosundaki mal hesabı birebir aynı olmak zorunda değildir.
HANGİ GÖSTERGE NE İÇİN KULLANILIR?
Mal ihracatı ve ithalatının durumunu incelemek için dış ticaret dengesi, ekonominin dünyanın geri kalanıyla yaptığı daha geniş kapsamlı cari ekonomik işlemleri değerlendirmek için cari işlemler dengesi kullanılır.
Her iki gösterge de dış ekonomik ilişkilerin farklı bölümlerini ölçtüğü için birlikte takip edilebilir.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Ödemeler Dengesi İstatistikleri; Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Dış Ticaret İstatistikleri; IMF.