Dış ticaret açığı, bir ülkenin belirli bir dönemde yaptığı mal ithalatının mal ihracatından daha yüksek olması durumunda ortaya çıkar. İhracatın ithalattan yüksek olması dış ticaret fazlası, iki büyüklük arasındaki fark ise dış ticaret dengesi olarak adlandırılır.
Ülkeler enerji, hammadde, ara malı, yatırım malı ve tüketim malları dahil çok sayıda ürünü dışarıdan satın alırken kendi ürettikleri malları başka ülkelere satar. Bu işlemler dış ticaret istatistiklerinde izlenir.
DIŞ TİCARET DENGESİ NASIL HESAPLANIR?
Temel hesap ihracattan ithalatın çıkarılmasına dayanır.
Örneğin varsayımsal olarak bir ülkenin belirli dönemde 200 milyar dolarlık mal ihraç edip 250 milyar dolarlık mal ithal ettiğini düşünelim. İhracat eksi ithalat hesabı eksi 50 milyar dolar verir. Bu ekonominin 50 milyar dolarlık dış ticaret açığı bulunmaktadır.
İhracat 250 milyar dolar, ithalat 200 milyar dolar olsaydı aynı ekonomi 50 milyar dolar dış ticaret fazlası vermiş olurdu.
HİZMETLER DIŞ TİCARET AÇIĞINA DAHİL Mİ?
Geleneksel dış ticaret istatistikleri mal ticaretini esas alır. Turizm, taşımacılık ve çeşitli hizmet faaliyetleri ise ödemeler dengesi kapsamında hizmetler hesabında ayrıca izlenir.
Bu ayrım dış ticaret dengesi ile cari işlemler dengesi arasındaki temel farklardan biridir.
İTHALAT NEDEN ARTABİLİR?
İthalatın seyri birçok ekonomik unsurdan etkilenebilir. İç talep, enerji ihtiyacı, üretimde kullanılan ithal ara malları, yatırım malları talebi, küresel emtia fiyatları ve döviz kurları bunlar arasındadır.
Örneğin üretim yapan şirketlerin yurt dışından daha fazla makine veya ara malı satın alması ithalatı artırabilir. Enerji ithal eden ülkelerde küresel enerji fiyatlarındaki değişim de ithalat faturasını etkileyebilir.
İHRACATIN İTHALATI KARŞILAMA ORANI NEDİR?
Dış ticaret verilerinde kullanılan göstergelerden biri ihracatın ithalatı karşılama oranıdır. İhracatın ithalata bölünüp 100 ile çarpılmasıyla hesaplanır.
Oranın yüzde 100 olması ihracat ve ithalatın eşit olduğunu, yüzde 100'ün altında olması ihracatın ithalatı tamamen karşılamadığını gösterir.
DIŞ TİCARET AÇIĞI CARİ AÇIĞA EŞİT DEĞİLDİR
Dış ticaret açığı mal ihracatı ve ithalatı arasındaki ilişkiyi gösterirken cari denge daha geniş kapsamlıdır. Hizmetler ve gelir hareketleri cari işlemler hesabına dahil edildiği için iki gösterge farklı sonuç verebilir.
Bu nedenle bir ekonominin dış dünya ile tüm cari işlemlerini değerlendirmek için yalnızca dış ticaret dengesine bakmak yeterli değildir.
Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Dış Ticaret İstatistikleri; Birleşmiş Milletler Uluslararası Mal Ticareti İstatistikleri metodolojisi.