Döviz üzerinden borçlanan şirketler, gelirleri ile borçlarının para birimi farklı olduğunda kur riskiyle karşılaşabiliyor. Özellikle Türk lirası geliri elde eden ancak dolar veya euro üzerinden ödeme yapmak zorunda olan şirketlerde döviz kurunun yükselmesi finansman yükünü artırabiliyor.
Şirketler yatırım yapmak, makine satın almak, üretim kapasitesini artırmak veya mevcut finansman ihtiyaçlarını karşılamak için kredi kullanabiliyor.
Bu kredilerin bir bölümü yabancı para cinsinden olabiliyor.
Döviz kredilerinde borcun geri ödeme tutarı yabancı para üzerinden belirlendiği için Türk lirasının değerindeki değişimler şirketin ödeme gücünü etkileyebiliyor.
KUR RİSKİ NEDİR?
Kur riski, döviz kurlarındaki değişimlerin şirketin finansal durumu, nakit akışı veya faaliyet sonuçları üzerinde olumsuz etki yaratabilmesi ihtimalidir.
Bir şirketin gelirleri Türk lirası, kredi ödemeleri dolar cinsindense kur yükseldiğinde borcun TL karşılığı artabilir.
Ancak aynı şirketin dolar geliri bulunuyorsa bu gelir borç ödemeleri için doğal bir kaynak oluşturabilir.
Bu nedenle kur riski yalnızca döviz borcunun büyüklüğüne bakılarak değerlendirilemez.
PARA BİRİMİ UYUMSUZLUĞU NEDİR?
Şirketin gelirleri, varlıkları ve borçları farklı para birimleri üzerinden oluştuğunda para birimi uyumsuzluğu ortaya çıkabilir.
Örneğin Türkiye'de satış yapan bir şirketin gelirlerinin tamamı Türk lirası olabilir.
Ancak aynı şirketin banka kredileri euro üzerinden düzenlenmişse gelir ile borç arasında para birimi farklılığı bulunur.
Türk lirası değer kaybettiğinde şirketin aynı miktardaki euro borcunu ödeyebilmek için daha fazla TL kaynağa ihtiyacı olabilir.
DOĞAL KORUNMA NASIL ÇALIŞIR?
Döviz geliri bulunan şirketler, döviz borçlarının bir bölümünü bu gelirlerle karşılayabilir.
Bu durum doğal korunma olarak adlandırılır.
Örneğin ihracattan düzenli olarak euro geliri elde eden bir şirketin euro kredisi bulunması, gelir ve borç arasında para birimi uyumu sağlayabilir.
Ancak gelir ve borcun aynı para biriminde olması tek başına yeterli değildir.
Gelirin elde edildiği tarih ile kredi taksitlerinin ödeme tarihleri de önem taşır.
KUR RİSKİNDEN KORUNMA ARAÇLARI NELERDİR?
Şirketler döviz riskini yönetmek için farklı finansal yöntemlerden yararlanabilir.
Vadeli döviz işlemleri, belirli bir tarihte döviz alım veya satım koşullarının önceden belirlenmesine imkân sağlayabilir.
Opsiyon sözleşmeleri belirli koşullarla döviz alma veya satma hakkı sağlayabilirken swap işlemleri farklı para birimlerine ilişkin nakit akışlarının değiştirilmesinde kullanılabilir.
Bu işlemlerin maliyetleri ve taşıdıkları riskler sözleşme koşullarına göre değişir.
KISA VADELİ BORÇ NEDEN ÖNEMLİ?
Döviz borcunun ne zaman ödeneceği, şirketin likidite ihtiyacını belirleyen önemli unsurlardan biridir.
Yakın tarihte yüksek miktarda döviz ödemesi bulunan bir şirketin kur değişimlerine ve döviz finansmanına erişim koşullarına duyarlılığı artabilir.
Uzun vadeli borçlar ise ödemelerin zamana yayılmasını sağlayabilir. Ancak vadenin uzun olması kur riskini tamamen ortadan kaldırmaz.
NET DÖVİZ POZİSYONU NEDEN İZLENİYOR?
Şirketlerin döviz varlıkları ile döviz yükümlülükleri arasındaki fark, net döviz pozisyonunun temel göstergelerinden biridir.
Yükümlülüklerin varlıklardan fazla olması açık döviz pozisyonuna işaret eder.
Ancak şirketin gelecekte elde edeceği döviz gelirleri ve korunma işlemleri de risk değerlendirmesinde önem taşır.
Kur riskinin büyüklüğü; borcun tutarı, vadesi, para birimi, şirketin döviz gelirleri ve finansal korunma kapasitesi birlikte değerlendirilerek anlaşılabilir.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Reel Sektör Kur Riskinin Yönetimi araştırması ve firma döviz pozisyonu istatistikleri.