Net hata ve noksan, ödemeler dengesi istatistiklerinde farklı kaynaklardan derlenen kayıtlar arasındaki ölçüm, kapsam ve zamanlama farklılıkları nedeniyle ortaya çıkan istatistiksel farkı gösteren denkleştirici kalemdir. Tek başına belirli bir para girişinin veya çıkışının kaynağını göstermez.
Ödemeler dengesi çift kayıt muhasebe sistemine dayanır. Teorik olarak her ekonomik işlemin karşılığında eşit büyüklükte ikinci bir kayıt bulunması ve hesapların toplamının dengelenmesi gerekir.
Gerçek hayatta ise milyonlarca işlemin farklı kurum ve veri kaynaklarından aynı anda ve kusursuz biçimde ölçülmesi mümkün olmayabilir.
NET HATA VE NOKSAN NEDEN OLUŞUR?
Ödemeler dengesi istatistikleri bankalar, şirketler, kamu kurumları, dış ticaret kayıtları, anketler ve çeşitli idari kaynaklardan elde edilen veriler kullanılarak hazırlanabilir.
Bir işlemin iki tarafına ilişkin verinin farklı tarihlerde kaydedilmesi, değerleme farkları, eksik bildirimler, kapsam farklılıkları veya verilerin daha sonra revize edilmesi hesaplar arasında fark oluşturabilir.
Net hata ve noksan bu farkın ödemeler dengesi muhasebesinde gösterildiği kalemdir.
POZİTİF NET HATA VE NOKSAN NE DEMEK?
Net hata ve noksanın pozitif veya negatif olması istatistiksel farkın hangi yönde olduğunu gösterir.
Ancak pozitif bir değer görüldüğünde bunun doğrudan "kaynağı bilinmeyen para ülkeye girdi", negatif değer görüldüğünde de belirli bir kanaldan kayıt dışı para çıktı biçiminde yorumlanması teknik olarak yeterli değildir.
Kalemin kendisi işlemin ekonomik kaynağını sınıflandırmaz; bilinen ödemeler dengesi kayıtları arasındaki istatistiksel uyumsuzluğu dengeler.
SONRADAN DEĞİŞEBİLİR Mİ?
Evet. Ödemeler dengesi verileri yeni bilgiler geldikçe revize edilebilir. Daha önce geçici olarak hesaplanan bazı işlemlerin ayrıntıları kesinleştiğinde ilgili cari veya finansal hesaplara kaydedilmesi net hata ve noksan büyüklüğünü değiştirebilir.
Bu nedenle tek bir aya ait net hata ve noksan rakamının yanında daha uzun dönemli hareketler ve veri revizyonları da dikkate alınabilir.
NEDEN SIFIR OLMUYOR?
Teorik muhasebe sisteminde toplam kayıtların birbirini dengelemesi beklenir. Fakat ödemeler dengesinin farklı veri kaynaklarından ve farklı zamanlarda elde edilen bilgilerle oluşturulması nedeniyle uygulamada istatistiksel farklar ortaya çıkar.
Uluslararası Para Fonu'nun ödemeler dengesi metodolojisinde de bu tür farklar "net errors and omissions" başlığı altında yer alır.
Dolayısıyla net hata ve noksan başlı başına bir gelir, yatırım veya finansman türü değildir. Ödemeler dengesi hesaplarının ölçüm ve kayıt farklılıklarından doğan istatistiksel denkleştirme kalemidir.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Ödemeler Dengesi İstatistikleri Metaverisi; Uluslararası Para Fonu (IMF), Balance of Payments and International Investment Position Manual.