Reel getiri, bir yatırımın nominal kazancının enflasyonun etkisinden arındırılmasıyla hesaplanan getiridir. Nominal getiri yatırımın para cinsinden değer değişimini gösterirken reel getiri satın alma gücündeki değişimi ortaya koyar. Bu nedenle bir yatırımın değer kazanması, yatırımcının satın alma gücünün de mutlaka arttığı anlamına gelmez.
Enflasyon, mal ve hizmetlerin genel fiyat düzeyindeki artışı ifade eder. Fiyatların yükselmesi, aynı miktardaki parayla satın alınabilecek mal ve hizmet miktarını azaltır.
NOMİNAL GETİRİ NEDİR?
Nominal getiri, yatırımın başlangıç ve bitiş değerleri arasındaki değişimi gösterir.
Örneğin 100 bin liralık bir yatırımın bir yıl sonunda 130 bin liraya yükseldiğini varsayalım.
Bu durumda nominal kazanç 30 bin lira, nominal getiri oranı ise yüzde 30 olur.
Ancak bu hesaplama, aynı dönemde mal ve hizmet fiyatlarının ne kadar arttığını göstermez.
REEL GETİRİ NASIL HESAPLANIR?
Reel getiri hesaplamasında nominal getiri ve aynı döneme ait enflasyon oranı birlikte kullanılır.
Temel hesaplama formülü şöyledir:
Reel getiri = [(1 + Nominal getiri) / (1 + Enflasyon)] - 1
Formülde oranlar ondalık biçimde kullanılır. Sonuç 100 ile çarpılarak yüzde olarak ifade edilir.
Örneğin nominal getirinin yüzde 30, aynı dönemdeki enflasyonun yüzde 20 olduğunu varsayalım.
Hesaplama şu şekilde yapılır:
[(1,30 / 1,20) - 1] × 100 = %8,33
Bu durumda yatırımın reel getirisi yaklaşık yüzde 8,33 olur.
ENFLASYON GETİRİDEN YÜKSEKSE NE OLUR?
Nominal getiri enflasyonun altında kaldığında yatırımın reel getirisi negatif olur.
Örneğin bir yatırımın yıllık nominal getirisinin yüzde 25, aynı dönemdeki enflasyonun yüzde 40 olduğunu varsayalım.
Bu durumda reel getiri yaklaşık eksi yüzde 10,71 olarak hesaplanır.
Yatırımın para cinsinden değeri artmış olsa da satın alma gücü gerilemiştir.
REEL GETİRİ İLE REEL FAİZ AYNI MIDIR?
Reel getiri, farklı yatırım araçlarının enflasyondan arındırılmış performansını ifade edebilir.
Reel faiz ise faiz oranının enflasyon etkisinden arındırılmış halidir.
Reel faiz değerlendirmelerinde beklenen enflasyon veya gerçekleşmiş enflasyon kullanılabilir. Bu iki yaklaşım farklı sonuçlar doğurabilir.
Gerçekleşmiş yatırım performansının değerlendirilmesinde ilgili dönemde gerçekleşen enflasyon dikkate alınır.
REEL GETİRİ HESABINDA HANGİ ENFLASYON KULLANILIR?
Reel getiri hesaplamasında kullanılan fiyat endeksi, hesaplamanın amacına göre belirlenir.
Tüketicinin satın alma gücünü değerlendirmede tüketici fiyat endeksi yaygın olarak kullanılır.
Ancak farklı mal ve hizmet gruplarının fiyat değişimleri genel enflasyondan farklılaşabilir.
Bu nedenle resmi enflasyonla hesaplanan reel getiri, her bireyin kişisel harcama sepetindeki satın alma gücü değişimini bire bir yansıtmayabilir.
NET REEL GETİRİ NASIL HESAPLANIR?
Vergi ve masraflar sonrasındaki satın alma gücü değişimini hesaplamak için net nominal getiri kullanılabilir.
Bu durumda aynı reel getiri formülünde nominal getiri yerine kesintiler sonrası net getiri oranı esas alınır.
Hesaplamada yatırım getirisi ile enflasyonun aynı dönemi kapsaması gerekir.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Terimler Sözlüğü ve Herkes İçin Ekonomi; TÜİK, Tüketici Fiyat Endeksi metodolojisi.