Sabit faizli tahvillerde piyasa faizleri yükseldiğinde mevcut tahvillerin fiyatı genellikle düşer; piyasa faizleri düştüğünde ise fiyatları yükselir. Bunun nedeni eski tahvilin sabit nakit akımlarının yeni faiz koşullarına göre daha az veya daha fazla cazip hale gelmesi ve piyasa fiyatının getiriyi yeni seviyeye uyarlamasıdır.
Tahvil piyasasının en temel ilişkilerinden biri fiyat ile getiri arasındaki ters yönlü harekettir. Bu ilişkiyi anlamak için sabit kuponlu basit bir tahvil örneği yeterlidir.
FAİZ YÜKSELİRSE ESKİ TAHVİLE NE OLUR?
Nominal değeri 1.000 lira olan ve yılda 100 lira kupon ödeyen sabit faizli varsayımsal bir tahvil düşünelim.
Tahvil çıkarıldığında piyasadaki benzer risk ve vadeye sahip yeni tahviller de yaklaşık yüzde 10 getiri sağlıyorsa, bu tahvil piyasa koşullarıyla uyumludur.
Daha sonra piyasa faizlerinin yükseldiğini ve yeni tahvillerin daha yüksek getiri sunmaya başladığını varsayalım.
Eski tahvil hâlâ yılda 100 lira ödediği için yeni tahvillere göre daha az cazip hale gelir. Yatırımcıların eski tahvili satın almaya razı olması için fiyatının düşmesi gerekir.
FİYAT DÜŞÜNCE GETİRİ NEDEN ARTAR?
Tahvilin kupon ödemesi sabitken satın alma fiyatı düştüğünde aynı nakit akımını elde etmek için daha az para ödenir.
Örneğin yılda 100 lira ödeme yapan bir tahvil 1.000 liradan işlem görüyorsa basit cari getirisi yüzde 10'dur. Fiyatı 800 liraya düşerken kupon 100 lira kalırsa cari getiri yüzde 12,5'e yükselir.
Vadeye kadar getiri hesabı ise kuponların yanında vade sonundaki anapara ödemesini ve kalan süreyi de dikkate alır.
FAİZ DÜŞERSE NE OLUR?
Piyasa faizleri düştüğünde eski sabit kuponlu tahvilin ödediği faiz yeni çıkarılan tahvillere göre daha cazip hale gelebilir.
Yatırımcılar bu nakit akımına sahip olmak için tahvilin nominal değerinden daha yüksek fiyat ödemeye razı olabilir. Fiyat yükseldikçe yeni alıcının tahvilden elde edeceği getiri düşer.
HER TAHVİL AYNI ORANDA MI ETKİLENİR?
Hayır. Tahvilin vadesi ve kupon oranı faiz değişikliklerine karşı fiyat hassasiyetini etkiler.
Genel olarak diğer özellikleri aynı olan daha uzun vadeli tahviller faiz değişikliklerine karşı daha yüksek fiyat hassasiyeti gösterebilir. Daha düşük kuponlu tahviller de diğer koşullar aynıyken faiz hareketlerinden daha fazla etkilenebilir.
VADE SONUNDA NE OLUR?
İhraççının yükümlülüklerini yerine getirdiği varsayımında tahvil vadesine kadar tutulursa sözleşmede belirtilen anapara vade sonunda ödenir.
Ancak yatırımcı tahvili vadesinden önce satmak isterse o günkü piyasa faizleri ve diğer piyasa koşulları tahvilin satış fiyatını etkiler. Bu nedenle faiz riski özellikle tahvilin vadesinden önce piyasa fiyatıyla satılması durumunda görünür hale gelir.
Kaynak: ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) Investor.gov, Fixed Income Investments ve Corporate Bonds yatırımcı eğitim materyalleri.