Tahvil ve bono, devletin veya şirketlerin finansman sağlamak amacıyla ihraç ettiği borçlanma araçlarıdır. Bu araçları satın alan yatırımcı, ihraççı kuruluşa belirli koşullarla borç vermiş olur. Tahvil ve bono arasındaki temel ayrım vade uzunluğudur. Türkiye'de Hazine tarafından ihraç edilen bir yıldan kısa vadeli borçlanma araçları Hazine bonosu, daha uzun vadeli olanlar ise devlet tahvili olarak adlandırılır.
Tahvil ve bonolar, sermaye piyasalarında borçlanma yoluyla finansman sağlanmasının temel araçları arasında yer alır.
TAHVİL NEDİR?
Tahvil, ihraççısının belirlenen koşullara göre anapara ve varsa faiz ödemesi yapma yükümlülüğü üstlendiği borçlanma aracıdır.
Devletler kamu finansmanı amacıyla, şirketler ise faaliyetlerini ve yatırımlarını finanse etmek için tahvil ihraç edebilir.
Tahviller sabit faizli, değişken faizli, kuponlu veya kuponsuz yapılarda düzenlenebilir.
Tahvilin vadesi, ödeme tarihleri ve faiz özellikleri ihraç koşullarında belirtilir.
BONO NEDİR?
Bono, genel olarak daha kısa vadeli borçlanma araçlarını ifade eder.
Hazine bonoları, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından bir yıldan kısa vadeli olarak ihraç edilen devlet iç borçlanma senetleridir.
Şirketler tarafından ihraç edilen finansman bonoları da kısa vadeli finansman sağlamak amacıyla kullanılabilir.
Bonoların ödeme koşulları ve vade yapıları ilgili ihraç belgelerinde açıklanır.
TAHVİL VE BONO NASIL GETİRİ SAĞLAR?
Borçlanma araçlarının getirisi, ihraç koşullarına göre faiz ödemelerinden veya alış fiyatı ile geri ödeme tutarı arasındaki farktan oluşabilir.
Örneğin nominal değeri 1.000 lira olan kuponsuz bir borçlanma aracının 900 liradan satın alındığını varsayalım.
İhraççı vade sonunda 1.000 lira öderse, yatırımcının brüt kazancı 100 lira olur.
Kuponlu tahvillerde ise vade boyunca belirli dönemlerde faiz ödemeleri yapılabilir.
DEVLET TAHVİLİ İLE ŞİRKET TAHVİLİ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Devlet tahvillerinde borçlu, ilgili kamu otoritesidir.
Özel sektör tahvillerinde ise borçlu, menkul kıymeti ihraç eden şirkettir.
Bu nedenle borçlanma araçlarının kredi riski, ihraççının ödeme gücüne ve diğer koşullara bağlı olarak değişebilir.
Farklı ihraççıların tahvilleri aynı vadeye sahip olsa bile farklı faiz oranlarıyla işlem görebilir.
TAHVİL VADEDEN ÖNCE SATILABİLİR Mİ?
İkincil piyasada işlem gören tahvil ve bonolar, piyasa koşulları ve likidite durumuna bağlı olarak vadeden önce satılabilir.
Ancak satış fiyatı, yatırımcının alış fiyatından farklı olabilir.
Piyasa faizlerinin yükselmesi, mevcut sabit faizli tahvillerin fiyatlarının gerilemesine neden olabilir.
Faizlerin düşmesi ise diğer koşullar aynı kaldığında tahvil fiyatlarını yükseltebilir.
TAHVİL VE BONOLARDA HANGİ RİSKLER BULUNUR?
Bu araçlarda faiz riski, kredi riski ve likidite riski bulunabilir.
Yabancı para cinsinden ihraç edilen borçlanma araçlarında döviz kuru değişimleri de yatırımcının kendi para birimi cinsinden getirisini etkiler.
Vade sonuna kadar elde tutulan bir tahvilde ihraççının ödeme yükümlülüğünü yerine getirebilmesi önem taşır.
Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kamu Finansmanı Sıkça Sorulan Sorular; Sermaye Piyasası Kurulu, Borçlanma Araçlarına İlişkin Düzenlemeler.