Türkiye'de ekonomik büyümenin hızlandığı bazı dönemlerde ithalat talebi de artabiliyor. Sanayi üretiminde kullanılan ithal girdiler, enerji ihtiyacı ve tüketim harcamaları dış ticaret dengesini etkiliyor. Ancak büyüme ile cari açık arasında her zaman aynı yönde ve değişmez bir ilişki bulunmuyor.
Ekonomik büyüme, bir ülkede üretilen mal ve hizmetlerin reel değerindeki artışı ifade ediyor.
Büyüme tüketim, yatırım, kamu harcamaları ve net ihracat gibi harcama bileşenleri üzerinden incelenebiliyor.
Türkiye'de ekonomik faaliyetlerin hızlanması, üretimde kullanılan bazı ithal girdilere ve tüketim mallarına yönelik talebi artırabiliyor.
Bu durum büyüme ile dış ticaret dengesi arasında önemli bir bağlantı oluşturuyor.
BÜYÜME İTHALATI NEDEN ARTIRABİLİYOR?
Ekonomik faaliyetlerin hızlandığı dönemlerde şirketler üretimlerini artırmak için daha fazla hammadde, enerji, makine ve ara malı kullanabiliyor.
Bu girdilerin bir bölümü yurt dışından temin edildiğinde ithalat talebi yükseliyor.
Benzer şekilde hanehalkının gelirinin ve tüketim harcamalarının artması ithal tüketim mallarına yönelik talebi destekleyebiliyor.
Bu nedenle iç talebe dayalı büyüme dönemlerinde ithalatın hızlanması mümkün olabiliyor.
İTHAL ARA MALLARI NEDEN ÖNEMLİ?
Türkiye'de sanayi üretiminde kullanılan bazı hammaddeler ve parçalar ithal ediliyor.
Otomotiv, makine, kimya ve elektronik gibi sektörlerde üretim süreçleri farklı ülkelerden sağlanan girdilere dayanabiliyor.
Bu nedenle yurt içinde üretim ve ihracat artarken üretimde kullanılan ithal ara mallarına yönelik talep de yükselebiliyor.
Ancak ithal girdi kullanımının büyüklüğü sektörlere göre değişiyor.
ENERJİ İTHALATI BÜYÜMEYİ NASIL ETKİLİYOR?
Ekonomik faaliyetlerin hızlanması sanayi, ulaştırma ve diğer sektörlerde enerji talebini artırabiliyor.
Türkiye'nin petrol ve doğal gaz gibi enerji kaynaklarında ithalata ihtiyaç duyması, enerji tüketimi ile ithalat arasında bağlantı oluşturuyor.
Ancak enerji ithalatının parasal değeri yalnızca tüketim miktarına bağlı değil.
Uluslararası enerji fiyatları ve döviz kuru da ithalat faturasını etkiliyor.
CARİ AÇIK SADECE DIŞ TİCARET AÇIĞINDAN MI OLUŞUYOR?
Hayır. Cari işlemler dengesi mal ticaretinin yanında hizmet ticaretini, birincil gelirleri ve ikincil gelirleri de kapsıyor.
Örneğin turizm ve taşımacılık hizmetlerinden elde edilen gelirler, mal ticaretindeki açığın bir bölümünü dengeleyebiliyor.
Buna karşılık yurt dışına yapılan faiz, kâr ve diğer gelir ödemeleri cari dengeyi etkileyebiliyor.
Bu nedenle ithalatın artması, cari açığın mutlaka aynı miktarda büyüyeceği anlamına gelmiyor.
TASARRUF VE YATIRIM DENGESİ NEDİR?
Cari işlemler dengesi, makroekonomik muhasebe açısından bir ülkenin ulusal tasarrufları ile yatırımları arasındaki fark olarak da ifade edilebiliyor.
Yatırımların ulusal tasarrufları aşması durumunda, diğer muhasebe koşulları çerçevesinde cari açık ortaya çıkıyor.
Örneğin bir ekonomide toplam yatırım harcamaları ulusal tasarruflardan yüksekse aradaki fark dış finansmanla karşılanabiliyor.
Bu ilişki cari açığın yalnızca ithalatla değil, ekonominin tasarruf ve yatırım yapısıyla da bağlantılı olduğunu gösteriyor.
HER EKONOMİK BÜYÜME CARİ AÇIĞI ARTIRIR MI?
Ekonomik büyümenin cari denge üzerindeki etkisi, büyümenin hangi kaynaklardan beslendiğine bağlı.
İhracatın güçlü biçimde arttığı, üretim verimliliğinin yükseldiği veya ithalat ihtiyacının daha sınırlı büyüdüğü dönemlerde ekonomi genişlerken cari denge de iyileşebiliyor.
Buna karşılık iç talebin ve ithalatın ihracattan daha hızlı arttığı dönemlerde cari açık genişleyebiliyor.
Bu nedenle büyüme ile cari açık arasındaki ilişki değerlendirilirken büyümenin bileşimi, ithal girdi kullanımı, enerji fiyatları, dış talep ve ulusal tasarruflar birlikte inceleniyor.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Ödemeler Dengesi İstatistikleri; TÜİK Ulusal Hesaplar; Uluslararası Para Fonu, Current Account Deficits.